دلالان در کمین گندم طلایی گلستان

به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، اردیبهشت ماه در گلستان فصل پیوند زحمت یکساله کشاورزان با سفره میلیون‌ها ایرانی است. خوشه‌های طلایی گندم این روزها زیر آفتاب گرم بیش تر از همیشه می‌درخشند و انگار زمین جامه‌ای زرین را به تن کرده است. وزش باد در لابه‌لای گندمزارها، خوشه‌ها را به رقص وامی‌دارد و همه چیز آماده است تا حاصل دست‌رنج چندماه کشاورزان جمع‌آوری شود.

پس از چند سال خشکسالی شدید و تلخ، سال زراعی گذشته با بارش‌های نسبتا خوبی همراه بود که سبب شد تا مزارع گلستان به ویژه گندمزارها وضعیت خوبی داشته باشند. هرچند با افزایش رطوبت، شرایط برای بروز برخی آفت و بیماری‌ها مساعد شده اما به نظر می‌رسد کشاورزان گلستانی امسال رکورد خوبی را در تولید گندم به ثبت برسانند.

آنطور که کارشناسان جهادکشاورزی گلستان پیش بینی کرده‌اند امسال بیش از یک میلیون تن گندم در این استان تولید خواهد شد که بیش از 50 هزار میلیارد تومان گردش مالی برای استان به همراه خواهدداشت. این در حالی است که گندم گلستان از نظر کیفیت محصول و گلوتن بالا، ممتازترین و باکیفیت‌ترین گندم ایران است.

در کنار پیش بینی روزهای خوش برای کشاورزان اما چالش‌هایی هم مانند هرسال وجود دارد، از رطوبت بالای مزارع به دلیل بارش‌ها، برداشت زودهنگام و افت جدی کیفیت محصول دغدغه‌هایی است که هرساله مطرح است. ریزش و هدررفت محصول، فعال شدن دلال‌ها و واسطه‌ها و بعضا صف‌های طولانی که ممکن است در مقابل مراکز خرید ایجاد شود، دیگر چالش‌های پیش روی است که در گفت‌وگو با روح‌اله مهری، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی گلستان به آنها پرداخته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

تسنیم: امسال بارش‌های خوبی داشتیم، این شرایط چه اثری بر پیش‌بینی تولید گندم در استان گلستان به عنوان یکی از قطب‌های اصلی تولید محصولات راهبردی از جمله گندم داشته است؟

مهری: امسال واقعاً سالی کم‌نظیر از نظر نزولات آسمانی بود. خداوند رحمت خود را بر مزارع ما نازل کرد و برخلاف سال گذشته که خشکسالی ضربه سنگینی به کشاورزان زد، امسال سازمان جهاد کشاورزی استان پیش‌بینی می‌کند بیش از یک میلیون و 50 هزار تن گندم در استان تولید شود. از این میزان، بین 950 هزار تا یک میلیون تن مازاد بر نیاز کشاورزان خواهد بود که باید تحویل مراکز خرید دهیم.

برای مقایسه بگویم سال قبل فقط 660 هزار تن گندم مازاد از کشاورزان خریداری شد. یعنی امسال افزایش تولیدی در حدود بیش از 40 درصد را تجربه می‌کنیم. در کلزا هم حدود 25 درصد رشد داشتیم و در جو نیز وضعیت بسیار مطلوب ارزیابی می‌شود. اما نکته مهم‌تر این است که این رشد فقط به باران محدود نمی‌شود؛ بلکه نتیجه تلاش شبانه‌روزی کشاورزان، کارشناسان مراکز خدمات جهاد کشاورزی و برنامه‌ریزی دقیق برای استفاده بهینه از رطوبت موجود است.

تسنیم: یعنی عملاً  این بارش‌ها در امنیت غذایی کشور اثر جدی داشته است. در چنین شرایطی، جایگاه این استان در تأمین امنیت گندم کشور را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

مهری: استان گلستان با یک‌دهم جمعیت کشور، حدود 36 روز از نیاز سالانه گندم و آرد سفره مردم ایران را تأمین می‌کند. ما سال 1403 یک میلیون و 111 هزار تن گندم خریداری کردیم که به 18 استان کشور ارسال شد. امسال پیش‌بینی می‌شود به رکورد سال 1403 نزدیک شویم یا حتی از آن عبور کنیم. این جایگاه یعنی هر 10 قرص نانی که در ایران پخت می‌شود، یکی از آنها ریشه در خاک و زحمت کشاورز گلستانی دارد. بنابراین برنامه‌ریزی برای برداشت، ذخیره‌سازی و توزیع این محصول در استان ما صرفاً یک موضوع محلی نیست؛ یک ضرورت راهبردی ملی است. متأسفانه در سال‌های قبل گاهی این نقش نادیده گرفته می‌شد، اما امسال با نگاه ویژه استاندار و هماهنگی بین دستگاه‌ها، حساسیت کار درک شده است.

تسنیم: با این حجم پیش‌بینی تولید، چالش اصلی الان چیست؟ هواشناسی از ادامه بارش باران در هفته‌های آینده خبر می‌دهد و مزارع رطوبت بالایی دارند. خطر برداشت زودهنگام را چطور مدیریت می‌کنید؟ 

مهری: این دقیقاً همان نقطه طلایی و در عین حال خطرناک قضیه است. بر اساس نقشه‌های هواشناسی، نه تنها این هفته، بلکه برای هفته‌های بعد نیز باران پیش‌بینی می‌شود. در چنین شرایطی عجله، دشمن درآمد کشاورز است. اگر کشاورز گندم را با رطوبت بالای مجاز (بالاتر از 14 درصد) درو کند، سه اتفاق زنجیره‌ای بد می‌افتد: 1. مرکز خرید دولتی یا خصوصی محموله را برگشت می‌زند و کشاورز هم هزینه حمل را دوباره می‌دهد، هم دیر به نوبت می‌رسد. 2. اگر مرکزی به اجبار یا ناآگاهی، گندم مرطوب را تحویل بگیرد، قیمت را به شدت پایین می‌آورد؛ گاهی تا 30 درصد کمتر از نرخ تضمینی. 3. مهم‌ترین خطر: گندم مرطوب در سیلو حداکثر 1 تا 2 ماه دوام می‌آورد. بعد از آن، کپک زده و از چرخه مصرف انسانی خارج می‌شود. این یعنی کل زحمت یک سال به سبد خوراک دام می‌رود و کشاورز نه تنها سود نمی‌برد، بلکه ضرر هم می‌کند.

توصیه فنی ما به کشاورزان اینست که حداقل 10 تا 15 روز آفتاب پیاپی با دمای بالای 25 درجه لازم است تا گندم کاملاً خشک شود. در مناطق گرمسیری مثل گمیشان، بندرترکمن و آق‌قلا، پیش‌بینی من این است که قبل از عید قربان (اواسط خرداد) برداشت مطمئن نخواهیم داشت. از کشاورزان باسابقه خواهش می‌کنیم رطوبت را تست کنند. در این شرایط صبر کردن به نفع کشاورزان است.

تسنیم: یکی از نگرانی‌ها، ظرفیت مراکز خرید و سیلوهاست. با رشد 40 درصدی تولید، آیا کمبود ظرفیت نداریم؟ کشاورزان نگران صف‌های طولانی و معطلی هستند. لطفاً درباره تعداد مراکز، ظرفیت و برنامه حمل و نقل شفاف صحبت کنید.

 مهری: بگذارید با عدد و رقم دقیق پاسخ بدهم. ظرفیت اسمی ذخیره‌سازی گندم در استان گلستان یک میلیون و 337 هزار تن است. پیش‌بینی خرید ما حداکثر یک میلیون تن است. یعنی از نظر عددی 337 هزار تن جای خالی داریم. پس کمبود ظرفیت نداریم. اما واقعیت میدانی این است که در روزهای نخست برداشت، به دلیل برداشت همزمان بخشی از مزارع، ممکن است صف‌هایی تشکیل شود. این صف‌ها اگر معقول باشند؛ مثلاً نیم ساعت تا یک ساعت انتظار، در همه استان‌های کشاورزخیر ایران طبیعی است.

ما اما برای کاهش همین معطلی معقول هم اقدام کرده‌ایم. تعداد مراکز خرید را از 89 مرکز در سال قبل به 100 مرکز برای امسال افزایش داده‌ایم. از بخش خصوصی (کارخانجات آرد، سیلوهای خصوصی و انبارهای روستایی) خواسته‌ایم تا آخرین کشاورز پشت در باشد، تعطیل نکنند. در بخش دولتی، هفت سیلوی بزرگ را اجبار کرده‌ایم تا پاسی از شب کار کنند. در بخش حمل و نقل، کشاورز هر وسیله‌ای دارد، نیسان، تراکتور، کامیون، می‌تواند تحویل مراکز خرید شود. اما از لحظه ورود گندم به مرکز خرید، مسئولیت با ماست که از وسایل استاندارد برای انتقال به سیلوها استفاده کنیم و ریزش را به زیر 0.5 درصد برسانیم.

تسنیم: بحث دلالان و خرید خارج از شبکه رسمی هم یکی از معضلات همیشگی فصل برداشت است. امسال چه تدابیری اندیشیده شده تا دست دلالان از گندم گلستان کوتاه شود؟ چون می‌دانیم در سال‌های قبل، برخی کشاورزان پول خود را ماه‌ها از دلالان نگرفتند.

 مهری: دلالان آفت تولید پایدار هستند. آنها نه سود کشاورز را می‌خواهند، نه امنیت غذایی کشور را. تنها منفعت شخصی خود را دنبال می‌کنند. امسال با تدبیر هوشمندانه استاندار و معاون اقتصادی استاندار، مصوبه بسیار روشنی داریم: هرگونه ارسال گندم به خارج از استان گلستان، فقط با مجوز کتبی اداره کل غله و خدمات بازرگانی انجام می‌شود. چند نمونه از اوایل فصل هم داشتیم: دلالانی شناسایی شدند که گندم گلستان را به استان‌های همجوار برده بودند. نتیجه چه شد؟

کشاورزانی که گندم خود را به دلال داده بودند، یک ریال هم پول نگرفتند، در حالی که کشاورزانی که گندم خود را همان زمان به مراکز خرید دولتی استان تحویل دادند، تا 85 درصد قیمت گندم را دریافت کرده بودند. من از کشاورزان خواهش می‌کنم گندم خود را فقط به مراکز مورد تأیید دولت تحویل دهند. فریب قیمت‌های 2-3 هزار تومانی بالاتر دلالان را نخورید. آن قیمت وعده‌ای است که هیچ‌گاه در عمل محقق نمی‌شود.

تسنیم: یک موضوع چالش‌برانگیز دیگر این است که در سنوات قبل گزارش‌هایی از فساد و کسری گندم در سیلوها شنیده می‌شد. امسال چه مکانیسم‌هایی برای شفافیت و جلوگیری از تخلف طراحی شده است؟ 

مهری: من انکار نمی‌کنم که در سال‌های بسیار قبل، تخلفاتی در حوزه ذخیره‌سازی گندم رخ داده بود. اما امسال با همکاری دستگاه نظارتی و حمایت استاندار، سه لایه حفاظتی طراحی کرده‌ایم: لایه اول: غربالگری مجازها، هر کارخانه یا سیلوی خصوصی که سابقه کسری گندم یا پرونده مفتوح داشته باشد، از لیست مراکز خرید حذف شده است. حتی اگر برای سال جاری مجوز گرفته بود، لغو شد.

لایه دوم: پایش لحظه‌ای، تمام ورودی و خروجی سیلوهای دولتی به صورت آنلاین در سامانه بازرگانی دولتی ایران ثبت می‌شود. لایه سوم: بازرسی سرزده، تیم‌های نظارت استانی و کشوری بدون هماهنگی از مراکز بازدید می‌کنند. نتیجه این سه لایه چیست؟ پرونده‌های کسری گندم در استان گلستان به کمترین میزان در یک دهه اخیر رسیده است. این افتخار بزرگی برای دولتمردان و مردم استان است و دیگر خبر بدی در این حوزه نخواهید شنید. 

تسنیم: کیفیت بالای گندم گلستان یک مزیت شناخته شده است. سوال اینجاست چرا با وجود این کیفیت برتر، قیمت خرید تضمینی آن با سایر استان‌ها تفاوت ندارد؟ کشاورزان می‌گویند محصول مرغوب باید قیمت بالاتری داشته باشد. پاسخ شما چیست؟

 مهری: گندم گلستان پروتئین بالاتری دارد و شاخص بهتر و کیفیت نانوایی بی‌نظیری دارد. به طوری که مدیران غله استان‌های دیگر می‌گویند یک پیمانه گندم گلستان، کیفیت ده پیمانه گندم معمولی را متحول می‌کند. واقعیت این است که در نظام قیمت‌گذاری متمرکز کشوری، هنوز نتوانسته‌اند به یک مکانیسم جامع «قیمت‌گذاری بر اساس کیفیت» برسند.

اما خبر خوش امسال این است که قیمت پایه گندم 47,500 تومان تعیین شده، اما استان‌های دارای کیفیت برتر از جمله گلستان در بالاترین رنج قیمتی یعنی 49,500 تومان خریداری می‌شوند. یعنی عملاً کشاورز گلستانی به ازای هر کیلو گندم، 2 هزار تومان بیشتر از بسیاری استان‌های دیگر دریافت می‌کند. با این حال، پیگیری برای تصویب نظام «قیمت کیفی» را ادامه می‌دهیم. نمایندگان مجلس و استاندار نیز بارها این مطالبه را در جلسات ملی مطرح کرده‌اند.

تسنیم: و اما آخرین و مهم‌ترین دغدغه کشاورزان نقدینگی و پرداخت بموقع مطالبات است. سال قبل 12.5 همت به سختی پرداخت شد، امسال با پیش‌بینی خرید یک میلیون تن، عددی حدود 50 همت روی میز است. آیا دولت توان پرداخت بموقع را دارد؟

مهری: سال قبل 660 هزار تن خریدیم و 12.5 همت پرداخت کردیم و باز هم تأخیر داشتیم. امسال پیش‌بینی خرید یک میلیون تن و پرداخت حدود 50 همت است. این جهش 400 درصدی، قطعاً کار را سخت می‌کند. اما دو نکته را باید در نظر گرفت: اولاً، دولت چهاردهم در بودجه 1405 مبلغ 54 همت را فقط برای چرخه گندم و آرد اختصاص داده که نسبت به سال قبل 40 درصد افزایش دارد. ثانیاً، استاندار هفته گذشته پیش‌نویس مطالبات گندمکاران گلستان را امضا و مستقیماً برای رئیس‌جمهور ارسال کرده‌ تا محل تأمین اعتبار 50 همت استان زودتر از هماهنگی‌های معمول مشخص شود.

من قول نمی‌دهم که فردای تحویل گندم، پول در حساب کشاورزان باشد، هیچ کشوری در جهان چنین سیستمی ندارد. اما این قول را می‌دهم که امسال زودتر از سال قبل پرداخت‌ها آغاز می‌شود و فاصله بین تحویل تا واریز پول کمتر از 45 روز خواهد بود. از کشاورزان می‌خواهم به نظام بانکی و دولت اعتماد کنند؛ دغدغه پرداخت در بالاترین سطح حاکمیت وجود دارد. 

انتهای پیام/