روایتی از مدیریت اعزام‌های حج در شرایط جنگ؛ از مرز خسروی تا سرزمین وحی

به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرمانشاه، برگزاری مراسم حج تمتع امسال، در شرایطی رقم خورد که منطقه در سایه‌ جنگ تحمیلی سوم و التهابات ناشی از آن قرار داشت. با این حال، علی‌رغم کاهش محسوس سهمیه‌های اعزام و چالش‌های دیپلماتیک موجود، عزم زائران ایرانی برای حضور در سرزمین وحی خلل‌ناپذیر باقی ماند و روند اعزام‌ها با مدیریت و تلاش نهادهای مربوطه به سرانجام رسید تا مشتاقان این سفر معنوی، مناسک خود را در امنیت کامل به جای آورند.

استان کرمانشاه به عنوان دروازه‌ کربلا، نقشی راهبردی در مدیریت سفرهای زیارتی عتبات عالیات ایفا می‌کند. ظرفیت‌های ممتاز این استان، به‌ویژه بهره‌مندی از پایانه‌های مرزی خسروی و سومار، نه تنها در ایام حج و عرفه، بلکه به عنوان زیرساختی حیاتی برای میزبانی از زائران اربعین حسینی و برنامه‌های ماه محرم، اهمیت دوچندانی یافته است. این مسیرهای مواصلاتی، اکنون به یکی از اصلی‌ترین گذرگاه‌ها برای تسهیل تردد مشتاقان خاندان عصمت و طهارت (ع) تبدیل شده‌اند.

در گفت‌وگوی پیش‌رو، سعید کریمی‌خو، مدیرکل حج و زیارت استان کرمانشاه، ضمن تشریح جزئیات مربوط به کاهش سهمیه‌ها و فرآیند پیچیده اعزام کاروان‌های استان در بحبوحه تحولات منطقه‌ای، به تبیین اقدامات صورت‌گرفته برای تأمین رفاه زائران و جایگاه استان کرمانشاه در شبکه سراسری اعزام‌های زیارتی عتبات عالیات می‌پردازد.

تداوم حضور زائران ایرانی در سرزمین وحی با وجود کاهش سهمیه حج

تسنیم: با توجه به شرایط اخیر و تغییرات ایجادشده در سهمیه حج، وضعیت اعزام زائران ایرانی و زائران استان شما چگونه بوده است؟

کریمی‌خو: در کنار جبهه‌های مختلفی که به آن‌ها اشاره شد، از جمله جبهه دیپلماسی و تلاش‌های عزیزان رزمنده در عرصه اقتصادی، گروهی دیگر از رزمندگان ما نیز در حال حاضر در مکه مکرمه حضور دارند و در سفر حج تمتع به سر می‌برند.

همان‌طور که مستحضرید، امسال با توجه به شرایطی که پیش آمد، در ابتدا 823 نفر از هم‌استانی‌های عزیز ما در قالب 5 کاروان ثبت‌نام شده بودند. پیش از آغاز جنگ تحمیلی سوم، اقدامات مقدماتی این عزیزان انجام شده بود؛ کد رهگیری مربوط به ویزا در مرحله نخست صادر شده بود، چندین جلسه آموزشی نیز برای زائران برگزار شده بود و معاینات پزشکی و تأیید استطاعت جسمی آنان نیز صورت گرفته بود. به این ترتیب، تنها مراحل نهایی صدور ویزا و انجام پرواز باقی مانده بود.

اما با آغاز جنگ اخیر و شرایط خاصی که ایجاد شد، و همچنین در پی مذاکراتی که میان سازمان حج و زیارت، وزارت امور خارجه و کشور میزبان انجام گرفت، سهمیه حج کشور ما به یک‌سوم کاهش یافت.

همان‌گونه که در جریان هستید، سهمیه حج هر کشور سالانه معادل یک‌هزارم جمعیت آن کشور است. بر این اساس، با در نظر گرفتن جمعیت حدود 86 میلیون نفری کشور، سهمیه اولیه ایران حدود 86 هزار نفر بود که با تلاش‌های انجام‌شده به حدود 90 هزار نفر نیز افزایش یافته بود. با این حال، به دلیل شرایط پیش‌آمده، این سهمیه به یک‌سوم تقلیل یافت و در حال حاضر حدود 30 هزار نفر از هم‌میهنان ما در سرزمین وحی حضور دارند.

تمامی این عزیزان از ابتدا مدینه‌قبل بوده‌اند و از استان ما نیز، پنج کاروانی که پیش‌تر به آن‌ها اشاره شد، به دو کاروان کاهش یافت. در نتیجه، اکنون 250 نفر از استان ما پس از زیارت مدینه منوره، در مکه مکرمه حضور دارند و در انتظار آغاز موسم حج هستند.

تجلی اقتدار ایران در آئینه نگاه زائران و میزبانان در سرزمین وحی

تسنیم: با توجه به تجربه حضور در حج سال گذشته و گزارش‌های دریافتی از زائران امسال، نگاه زائران سایر کشورها و مردم عربستان به جمهوری اسلامی ایران و رزمندگان ایرانی چگونه است؟

کریمی‌خو: اجازه می‌خواهم به تجربه حضور خود در حج خردادماه سال 1404 همزمان با جنگ تحمیلی دوم اشاره کنم. در حج سال گذشته، برخورد افراد مختلف حاضر در کشور میزبان اعم از کارمندان سعودی، اتباع عربستان و زائران سایر کشورهای اسلامی با ایرانیان، آکنده از تحسین، وقار و احترام بود. بسیاری از آنان با کنجکاوی و شگفتی در مورد توانمندی‌های نظامی ایران پرسش می‌کردند؛ برای نمونه، هنگامی که متوجه می‌شدند موشک‌های ایران نه از طریق خرید خارجی، بلکه به دست توانمند فرزندان نخبه این مرز و بوم طراحی و ساخته شده است، تحسین و افتخار آنان دوچندان می‌شد؛ تا جایی که بسیاری از اهالی کشور میزبان، همنشینی و گفت‌وگو با ایرانیان را برای خود یک امتیاز می‌دانستند.

امسال نیز طبق پیگیری‌ها و ارتباط مستمری که با زائران، مدیران کاروان‌ها و روحانیون حاضر در سرزمین وحی داریم، این نگاهِ عزت‌مدارانه نه‌تنها تداوم یافته، بلکه با شدت و عمق بیشتری همراه شده است؛ به‌گونه‌ای که امروز ایرانیان در نگاه جهانیان به عنوان نمادی از اقتدار و سرافرازی شناخته می‌شوند.

این ارادت تا حدی است که وقتی زائران ما با نماد پرچم جمهوری اسلامی ایران بر روی لباس یا چادر خود در اماکن مقدس حاضر می‌شوند، سایر زائران با دیدن پرچم میهن ما، آن را مایه تبرک دانسته و برای پیروزی و موفقیت ایران و رزمندگان غیور آن، خالصانه دست به دعا برمی‌دارند.

تحولات و چشم‌انداز اعزام زائران عمره و تمتع در سایه شرایط خاص منطقه

تسنیم: با توجه به تغییرات گسترده در شرایط پروازی و اجرایی حج در سال‌های اخیر، روند اعزام زائران عمره و تمتع و راهکارهای در نظر گرفته شده برای تسهیل سفر هم‌وطنان، به‌ویژه در استان کرمانشاه، چگونه بوده است؟

کریمی‌خو: سال 1403 نقطه عطفی در سفرهای زیارتی بود، چرا که پس از حدود یک دهه وقفه، اعزام زائران به عمره مفرده با استقبال گسترده هم‌وطنان از سر گرفته شد. با برنامه‌ریزی‌های دقیق سازمان حج و زیارت و انعقاد قراردادهای مناسب با کشور میزبان، این امر به نحو مطلوبی محقق شد. در استان کرمانشاه، در سال 1401 و در همان نخستین سال برقراری مجدد امکان اعزام، با همت مجموعه فرودگاه و حمایت‌های استانداری، امکان پرواز مستقیم از فرودگاه کرمانشاه فراهم شد که موفقیتی بزرگ برای خدمت‌رسانی به زائران استان محسوب می‌شد.

سال جاری برای حجاج تمتع، سالی ویژه و چالش‌برانگیز بود. در ابتدا پیش‌بینی‌های لازم برای اعزام مستقیم زائران از فرودگاه کرمانشاه صورت گرفته بود و زائران نیز با همین امید ثبت‌نام کرده بودند. اما با بروز شرایط بحرانی در منطقه، برنامه‌ها چندین بار تغییر یافت. ابتدا بحث اعزام زمینی از طریق مرز عراق و سپس مدل‌های ترکیبی مطرح شد. در نهایت، با پیگیری‌های مستمر سازمان حج و زیارت، امکان پرواز فراهم شد؛ هرچند این پروازهای بین‌المللی عمدتاً به نیمه شرقی کشور (فرودگاه‌های زاهدان، مشهد و تهران) محدود بود. در این راستا، برای رفاه زائران استان، تمهیداتی اندیشیده شد تا زائران ابتدا با قطار به مشهد مقدس اعزام شوند و پس از زیارت مرقد مطهر امام رضا (ع)، از آنجا عازم سرزمین وحی گردند. اکنون نیز تلاش‌های گسترده‌ای از سوی سازمان حج و زیارت و مسئولان استانی در جریان است تا فرودگاه کرمانشاه در لیست 8 ایستگاه پروازی اصلی برای بازگشت زائران قرار گیرد.

در حوزه عمره مفرده نیز روند رو به رشدی را شاهد بودیم. در سال 1404، مجموعاً 4789 زائر در قالب 59 کاروان اعزام شدند که این آمار شامل هم‌وطنان عزیز شیعه و اهل سنت به تناسب تعداد متقاضیان بود.

در خصوص عمره سال 1405، برنامه‌ریزی‌های مقدماتی در حال انجام است. هماهنگی‌های لازم با مجموعه‌های اقامتی، حمل‌ونقل و آشپزخانه‌های مستقر در مدینه و مکه صورت گرفته است تا قراردادهای موجود تداوم یابند. اگرچه در سال‌های گذشته آغاز اعزام‌ها به بعد از ماه صفر موکول می‌شد، اما با توجه به رویه دو سال اخیر که اعزام‌ها پس از ماه محرم آغاز شده است، پیش‌بینی می‌شود که ان‌شاءالله در اواخر ماه محرم، شرایط و جزئیات دقیق این سفرها به اطلاع متقاضیان برسد.

جایگاه راهبردی مرز خسروی در اعزام زائران عتبات و ضرورت سفر در قالب کاروان‌های رسمی

تسنیم: با توجه به موقعیت ممتاز مرز بین‌المللی خسروی، برنامه‌های استان برای توسعه اعزام‌های زیارتی به عتبات عالیات چیست و چرا تأکید می‌شود زائران حتماً از طریق کاروان‌های رسمی سازمان حج و زیارت اقدام کنند؟

کریمی‌خو: استان کرمانشاه به دلیل برخورداری از مرز بین‌المللی خسروی، از جایگاه ویژه‌ای در اعزام زائران به عتبات عالیات برخوردار است. از سال 1401، تمامی اعزام‌های حج و زیارت استان از این مرز صورت می‌گیرد و تلاش ما بر این است تا با هماهنگی‌های لازم، ضمن بهره‌گیری حداکثری از این ظرفیت، زائران بیشتری را از استان‌های پرجمعیت نظیر خراسان رضوی و تهران به سمت کرمانشاه هدایت کنیم تا از این مسیر عازم زیارت شوند. اگرچه مرز مهران نیز پذیرای زائران است، اما اولویت راهبردی ما، استفاده بهینه از زیرساخت‌های مرز خسروی و افزایش روزافزون تردد از این پایانه است.

در خصوص آمار اعزام‌ها، در سال 1403 بیش از 3800 نفر در قالب 119 کاروان رسمی از استان به عتبات اعزام شدند. در سال 1404، علی‌رغم محدودیت‌های ناشی از شرایط جنگی که منجر به افت مقطعی اعزام‌ها شد، باز هم شاهد اعزام بیش از 3100 زائر در قالب 94 کاروانِ تحت نظارت سازمان بودیم.

در پایان، لازم می‌دانم یک توصیه مهم و جدی به هم‌وطنان عزیز داشته باشم: با توجه به تجربیات پیشین، اکیداً توصیه می‌شود زائران گرامی برای سفر به عتبات عالیات، حتماً از طریق کاروان‌های تحت نظارت و چارچوب قانونی سازمان حج و زیارت اقدام کنند.

دلیل این تأکید، فراتر از جنبه‌های اجرایی، تضمین امنیت و حقوق زائران است. در صورت بروز هرگونه مشکل، اختلاف یا حادثه، تنها در قالب اعزام‌های رسمی است که امکان رسیدگی قانونی، حمایت‌های بیمه‌ای و پیگیری حقوق زائران توسط سازمان حج و زیارت فراهم می‌باشد. این موضوع جزو وظایف ذاتی و قانونی ماست و ما متعهد به پشتیبانی از زائران هستیم؛ اما در صورت اعزام‌های غیررسمی و خارج از چارچوب حج و زیارت، دست ما برای پیگیری و دفاع از حقوق عزیزان کوتاه بوده و ممکن است زائران با چالش‌های جدی مواجه شوند.

تجلی همدلی و ایثار ملت در بزنگاه‌های حساس؛ درس‌آموخته‌های اربعین و موکب شهدای منا

تسنیم: در شرایط دشوار اخیر و با وجود حملات ناجوانمردانه دشمن، چگونه ملت ایران، به‌ویژه کارگزاران حج و زیارت، با روحیه‌ انقلابی و ایثارگرانه خود، به یاری مردم شتافتند؟

کریمی‌خو: همان‌طور که فرمودید، هر ملت در بزنگاه‌های تاریخی، ذات و نهاد حقیقی خود را به نمایش می‌گذارد و ملت ایران نیز در این برهه حساس، با وجود تنگناها و حملات ناجوانمردانه‌ی دشمن، تجلی‌گر این روحیه انقلابی بوده است. در شرایطی که هیچ‌کس انتظارش را نداشت، مورد حمله قرار گرفتیم و شاید دشمنان گمان می‌کردند این اتفاق به‌سرعت خاتمه می‌یابد، اما مردم ما با تبلور نهاد اصیل خود، پاسخی شایسته دادند.

یکی از بارزترین نمونه‌های این تجلی، حضور شبانه‌روزی مردم در تجمعات انقلابی است. در همین راستا، کارگزاران پرتلاش حج و زیارت نیز از همان شب‌های نخست، خودجوش گرد هم آمدند. بدون آنکه ریالی از بودجه دولتی صرف شود، این عزیزان—چه آنان که معلم هستند و به‌عنوان کارگزار حج و زیارت فعالیت می‌کنند، چه بازنشستگان و شاغلان در سایر دستگاه‌ها—این عرصه را نیز مقدس شمرده و با همان روحیه خدمت به زائران آل‌الله و بیت‌الله، به خدمت‌رسانی به مردم در کف خیابان پرداختند.

از همان شب‌های آغازین، موکبی مزین به نام «شهدای منا» راه‌اندازی شد و این عزیزان با تمام توان و هنری که داشتند، در هر شب، در حد بضاعت و توانایی خود، به خدمت‌رسانی پرداخته‌اند. این اقدام، تجسمی کوچک از مفهوم والای زندگی مسالمت‌آمیز، مهربانانه و همدلانه در کنار یکدیگر است که در آموزه‌های ظهور امام زمان (عج) به آن اشاره شده؛ جایی که هر فردی برای رفع حاجت دیگری تلاش می‌کند و به یاری دوست و برادر خود می‌شتابد.

نمونه‌های کوچکی از این روحیه را امروز در کنار مردم شاهد هستیم و نمونه‌ اعلای آن، حماسه بزرگ اربعین است.

روند رو به رشد تردد از مرز خسروی در ایام اربعین و فرصت‌های پیش رو

تسنیم: نقش سازمان حج و زیارت در فرآیند اعزام زائران اربعین چیست و آمار تردد از مرز خسروی در سال‌های اخیر چگونه بوده است؟ همچنین، چه برنامه‌هایی برای توسعه زیرساخت‌های مرزی در سال جاری پیش‌بینی شده است؟

کریمی‌خو: سازمان حج و زیارت، به عنوان یکی از کمیته‌های تخصصی ستاد اربعین، مسئولیت کلیدی ثبت‌نام و اعزام زائران را بر عهده دارد. فرآیند اعزام با ثبت‌نام زائران در “سامانه سما” (سامانه مرکزی اربعین حسینی) آغاز می‌شود. از هم‌وطنان عزیز تقاضا داریم به محض اعلام، نسبت به ثبت‌نام در این سامانه اقدام نمایند تا امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تر و ارائه خدمات مطلوب‌تر فراهم گردد.

یکی دیگر از وظایف مهم سازمان، پوشش بیمه‌ای زائران است. هر ساله قراردادی با یکی از شرکت‌های بیمه منعقد می‌شود و این مجموعه مسئولیت بیمه زائران را بر عهده می‌گیرد که پیگیری و نظارت بر آن نیز با سازمان حج و زیارت است.

در دو سه سال اخیر، شاهد اتفاق مبارکی در بازگشایی مرز خسروی و گنجانده شدن آن در سامانه اعزام بودیم. این امر با پیگیری مسئولان استان و همکاری سازمان حج و زیارت کشور محقق شد و منجر به افزایش چشمگیر تردد از این مرز شد.

آمارها نشان‌دهنده این روند رو به رشد است:

سال 1403: بیش از 46 هزار نفر ثبت‌نام در سامانه سما.

سال 1404: حدود 56 هزار نفر ثبت‌نام در سامانه سما.

کل کشور (انتخاب مرز خسروی):

سال 1403: نزدیک به 278 هزار نفر ثبت‌نام.

سال 1404: نزدیک به 323 هزار نفر ثبت‌نام.

نکته قابل توجه آنکه، تعداد تردد فیزیکی از مرز خسروی به مراتب بیشتر از آمار ثبت‌نام در سامانه سما بوده است. در سال 1404، بیش از 520 هزار نفر در رفت و حدود 480 هزار نفر در برگشت از مرز خسروی تردد کرده‌اند که مجموعاً بیش از یک میلیون نفر را شامل می‌شود. این رقم، نشان‌دهنده رشد 12 درصدی نسبت به سال 1403 است.

این افزایش تردد نشان‌دهنده انتخاب هوشمندانه بسیاری از زائران برای عبور از مرز خسروی است، هرچند برخی نیز ممکن است در سامانه سما مرز دیگری را انتخاب کرده یا اصلاً ثبت‌نام نکرده باشند. ما هیچ‌گونه سخت‌گیری در انتخاب مرز یا ثبت‌نام در سامانه اعمال نمی‌کنیم و تنها توصیه ما، ثبت‌نام در سامانه به دلیل برخورداری از خدمات، به‌ویژه پوشش بیمه‌ای است.

با توجه به تلاش‌های صورت گرفته در کمیته‌های مختلف ستاد اربعین به راهبری استاندار محترم، اطمینان داریم که امسال نیز شاهد استقبال بیشتری از مرز خسروی خواهیم بود. همچنین، امسال مرز سومار نیز به مرزهای مجاز افزوده خواهد شد. ما آمادگی کامل داریم تا در هر دو مرز خسروی و سومار، میزبانی شایسته از زائران عزیز از سراسر کشور داشته باشیم.

اعزام‌های زیارتی به کربلا در عرفه، محرم و صفر

تسنیم: برنامه مجموعه حج و زیارت برای اعزام زائران به عتبات عالیات در روز عرفه و ایام محرم چیست؟

کریمی‌خو: بسیاری از عزیزان مشتاق‌اند که دعای پرفیض روز عرفه را در کربلای معلی و در جوار مضجع شریف حضرت اباعبدالله‌الحسین علیه‌السلام قرائت کنند. بر همین اساس، برنامه‌ریزی لازم انجام شده و افرادی که تمایل به اعزام داشته‌اند، ساماندهی شده‌اند و هم‌اکنون در حال اعزام هستند.

در ایام محرم نیز کاروان‌هایی که توسط شرکت‌های زیارتی تدارک دیده شده‌اند، آماده اعزام هستند. همان‌گونه که عرض شد، در کنار زائران عزیز، حدود 40 نفر در هر کاروان حضور دارند که یک نفر مدیر با تجربه برای امور اجرایی و یک نفر روحانی یا مداح نیز از سوی بعثه مقام معظم رهبری برای امور مذهبی و فرهنگی همراه آنان است. این اعزام‌ها در ایام عرفه و همچنین در سایر ایام سال، به‌ویژه در محرم و صفر، ادامه خواهد داشت.

البته در ایام اربعین، اعزام عتبات به شکل کاروانی انجام نمی‌شود؛ زیرا در آن بازه، امکان خدمات‌رسانی کاروانی فراهم نیست و مردم شریف عراق خود با تمام توان، میزبان و پذیرای زائران اربعین هستند. بنابراین، حدود 10 روز از این سال، اعزام کاروانی متوقف می‌شود؛ اما در طول سال، این نظام برقرار است و اعزام زائران به‌صورت کاروانی ادامه خواهد داشت.

تسنیم: درباره گذرنامه‌های زیارتی چه توصیه‌ای برای زائران اربعین وجود دارد؟

کریمی‌خو: در خصوص گذرنامه نیز، توصیه پلیس گذرنامه این است که اگر زائران قصد سفر به سایر کشورها را ندارند و صرفاً برای سفر اربعین و عتبات از گذرنامه استفاده می‌کنند، از گذرنامه زیارتی بهره ببرند. البته استفاده از گذرنامه بین‌المللی نیز هیچ مانعی ندارد. نکته مهم این است که هر دو نوع گذرنامه، در زمان اعزام باید حداقل 6 ماه اعتبار داشته باشند.

به همین دلیل، پلیس گذرنامه تأکید کرده است که زائرانی که گذرنامه‌شان فاقد اعتبار است، از هم‌اکنون نسبت به تمدید یا دریافت گذرنامه اقدام کنند تا در ایام پرتردد اربعین با تأخیر و ازدحام مواجه نشوند و گذرنامه به‌موقع به دستشان برسد.

راهنمای حقوقی و توصیه‌های مهم در خصوص خرید و انتقال فیش‌های حج (تمتع و عمره)

تسنیم: با توجه به اینکه در حال حاضر ثبت‌نام اولیه برای حج تمتع و عمره صورت نمی‌گیرد، راهکار قانونی برای افرادی که قصد تشرف دارند چیست و چه توصیه‌ای برای پیشگیری از مشکلات احتمالی در خرید و فروش فیش‌های حج وجود دارد؟

کریمی‌خو: در خصوص حج واجب (تمتع) و عمره، لازم به ذکر است که در حال حاضر ثبت‌نام جدیدی انجام نمی‌شود؛ چرا که خیل عظیمی از مشتاقان از سال‌های گذشته دارای فیش ثبت‌نامی هستند و اولویت با ایشان است تا در نوبت خود مشرف شوند. با این وجود، سازمان حج و زیارت برای تسهیل شرایط، راهکارهای قانونی را برای انتقال اسناد فراهم کرده است.

عزیزانی که قصد تشرف دارند یا کسانی که قبلاً ثبت‌نام کرده و اکنون تمایل یا امکان اعزام ندارند، می‌توانند از طریق مسیرهای قانونی اقدام کنند. همکاران و کارگزاران ما در دفاتر و شرکت‌های زیارتی، تنها نقش تسهیل‌گر را ایفا کرده و در قیمت‌گذاری فیش‌ها دخالتی ندارند. فرآیند انتقال به این صورت است که قبض از فرد دارنده به نام نفر جدید تغییر می‌یابد که این پروسه با طی مراحل اداری در سازمان حج و زیارت، دفاتر اسناد رسمی و بانک توسعه تعاون انجام می‌پذیرد.

از تمامی هم‌وطنان عزیز تقاضا دارم که اگر قصد تهیه فیش حج را دارند، به هیچ عنوان به دلالان و افراد متفرقه اعتماد نکنند. تنها مرجع قانونی و مورد تأیید، دفاتر و شرکت‌های زیارتی رسمی تحت نظر سازمان حج و زیارت هستند (در سطح استان ما 21 دفتر زیارتی مجاز فعال وجود دارد).

خواهشمند است حتماً با مراجعه حضوری به این دفاتر، مراحل انتقال را به صورت قانونی و اصولی دنبال کنید تا از بروز هرگونه مشکل، کلاهبرداری یا حاشیه‌های حقوقی در آینده جلوگیری شود و با خیالی آسوده، مهیای این سفر معنوی شود.

انتهای پیام/