وقتی نام «منطقه آزاد» را میشنویم، اولین تصویری که برای بسیاری از ایرانیها شکل میگیرد، خودروهای خارجی با پلاکهای خاص است؛ در حالی که فلسفه ایجاد مناطق آزاد در جهان چیز دیگری است. این مناطق قرار بود به موتور تولید، صادرات، جذب سرمایهگذاری خارجی، انتقال فناوری و توسعه تجارت تبدیل شوند، نه صرفاً محلی برای تردد خودروهایی که در سایر نقاط کشور امکان ورود ندارند.
با این حال، نمیتوان نقش همین خودروها را نیز نادیده گرفت. حضور خودروهای روز دنیا در مناطق آزاد، هرچند محدود، باعث شد بخشی از جامعه با استانداردهای جهانی صنعت خودرو، کیفیت، ایمنی و فناوریهای جدید آشنا شود و تفاوت میان بازار رقابتی جهان و بازار انحصاری ایران را از نزدیک ببیند. همین تجربه، مطالبه عمومی برای افزایش کیفیت و ایجاد رقابت در صنعت خودرو را تقویت کرده است.
اما پرسش اصلی همچنان پابرجاست؛ آیا مناطق آزاد توانستهاند مأموریت اصلی خود را انجام دهند یا به مرور از اهداف اولیه فاصله گرفتهاند؟ و مهمتر از آن، اگر مردم از رقابت استقبال میکنند، مصرفکنندگان خواهان انتخابهای بیشتر هستند و حتی بسیاری از خودروسازان و قطعهسازان اعلام میکنند که با واردات در صورت آزادسازی قیمتها مشکلی ندارند، پس چرا هنوز یک بازار رقابتی واقعی در صنعت خودروی ایران شکل نگرفته است؟
شاید پاسخ این سؤال، نه در توانایی تولیدکنندگان یا سلیقه مصرفکنندگان، بلکه در ساختار سیاستگذاری و نوع نگاه به بازار خودرو نهفته باشد؛ بازاری که آینده آن بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاستگذاران گره خورده است.
نمایشگاه خودرو تهران فقط روایت فاصله درآمدی مردم با خودروهای روی سکوها نیست. برای بعضی خودروها حتی نزدیکشدن و لمسکردن هم ممکن نیست؛ خودروهایی که قرار است در بازار ایران فروخته شوند، اما در نمایشگاه بیشتر شبیه اشیای نمایشیاند.
افت دلار تا زیر ۲۳۰ هزار تومان، بازار خودرو را هم اندکی نزولی کرد، اما نه آنقدر که بتوان از تغییر روند سخن گفت. رکود همچنان حرف اول را میزند؛ بازاری که بیشتر تماشاگر دارد تا خریدار، مگر در خودروهای خاص و میلیاردی که داستان کاملاً متفاوت است.
وقتی نمودار توزیع خودرو در دهکهای مختلف بررسی میشود، مشاهده میکنیم که در دهک اول حدود 2درصد جامعه خودرو دارند اما در دهک دهم حدود 2درصذ خودرو ندارند.
اظهارات اخیر درباره افزایش قیمت بنزین، یک سؤال مهم را دوباره مطرح کرده است: آیا سیاست فعلی سوخت واقعاً به شکل یکسان به همه خودروها و مصرفکنندگان فشار وارد میکند؟ در شرایطی که دولت از ناترازی بنزین، کنترل مصرف و ضرورت اسقاط خودروهای فرسوده میگوید، تفاوت شدید مصرف سوخت میان خودروهای قدیمی و خودروهای کممصرف، هیبریدی و برقی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
Δ