تمام «جنگ» خود «جبهه» نیست بلکه «پشت جبهه» نیز باید ثبت و ضبط شود

به گزارش سینماپرس، این نشست ششم مهرماه با نمایش دو مستند «این سرزمین گرم» و «حاج غلامعلی» ساخته مرتضی شاملی در سالن «فردوس» موزه سینمای ایران برگزار شد. این برنامه با همکاری انجمن تهیه‌کنندگان سینمای مستند و مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی برگزار شد و ارد عطارپور فیلمساز، اجرای نشست را بر عهده داشت.

این دو فیلم را در سال‌های پایانی جنگ ساختم

مرتضی شاملی درباره زمان ساخت این دو مستند گفت: این دو اثر را در اواخر جنگ و پیش از «در جست‌وجوی مفقودین جنگ» ساختم. «این سرزمین گرم» متعلق به سال ۱۳۶۵ است که در آنجا با حاج غلامعلی آشنا شدم و در شهریور سال ۱۳۶۶، یعنی چند ماه بعد، مستندش را ساختم.

او ادامه داد: پیش از این دو فیلم هم، «میهمانانی از جنگ» را ساختم که مربوط به ابتدای جنگ، سه ماه پس از آغاز آن و دی‌ماه سال ۱۳۵۹ است. فیلم «در جست‌وجوی مفقودین جنگ» نیز مربوط به سال ۱۳۶۷ و زمان امضای قطعنامه و پایان جنگ است؛ زمانی که موضوع جست‌وجوی مفقودین در میان مردم شکل گرفت.

«این سرزمین گرم» از نظر مستندسازی قابل توجه است

در ادامه، روبرت صافاریان با اشاره به تفاوت‌های دو فیلم گفت: من بین این دو فیلم، «این سرزمین گرم» را بیشتر دوست داشتم و به نظرم از نظر کار مستندسازی، شیوه جالبی در آن انجام شده است.

وی افزود: اولاً روایتی از یک پسر نوجوان است. این روایت آن‌قدر پیچیده نیست که مستند تابع آن قرار بگیرد، بلکه خطی است که گوشه‌های مختلف آشپزخانه، شهر و آدم‌ها را با ایجاز خوبی نشان می‌دهد؛ بنابراین، این فیلم را از لحاظ کار مستندسازی پسندیدم. در ساختار آن همه‌چیز سر جای خودش است و تقریباً چیز اضافه‌ای وجود ندارد.

صافاریان ادامه داد: هم روایت کاملاً مستند است و هم از روایتی استفاده شده که تمام این عناصر کنار هم قرار بگیرند و یک کل منسجم را بسازند.

وی درباره «حاج غلامعلی» نیز گفت: در دومی، این انسجام را احساس نکردم و ممکن است بخشی از این امر هم به افت کیفیت صدا و تصویر برگردد؛ از این رو، دنبال کردن بخشی از دیالوگ‌ها برای من مشکل بود.»

مرتضی شاملی درباره شرایط تولید «حاج غلامعلی» و نگاه امروز خود به این فیلم اظهار داشت: درست است که من کارمند تلویزیون بودم، ولی هیچ‌وقت خودم را کارمند نمی‌دانستم. تمام کارهایی که کردم، بیشتر انتخابی بود و خیلی از آنها هم نشان داده نشد. درباره فیلم «حاج غلامعلی»، به نظر شما نزدیک‌تر هستم.

وی درباره دشواری‌های فیلمبرداری در آن دوره گفت: صحنه‌هایی که برای تعزیه می‌گرفتیم دشوار بود و امکانات ما محدود بود. با امکاناتی که در آن زمان داشتیم، این فیلم برای من راضی‌کننده بود.

شاملی درباره وضعیت بازسازی نسخه‌های این فیلم‌ها نیز گفت: قرار بود این فیلم‌ها در لابراتوار از نظر کیفی بازسازی شوند که نشد و من هم پیگیر انجام این کار هستم. لابراتوارها که دیگر به شکل قبل نیستند و الآن به آرشیو منتقل شده‌اند و من نمی‌دانم چگونه می‌توان فیلم‌ها را بدون متخصصان لابراتوار و با استفاده از نگاتیو بازسازی کرد.

وی ادامه داد: زمانی اکبر عالمی را آنجا داشتیم و آدم دلش قرص بود که خیلی کارها می‌شود انجام داد. بعد از مرگ او، الآن وضعیت آنجا مشخص نیست.

شاملی در پایان گفت: به هر صورت، کیفیت فیلم و صدا خوب نبود و امیدوارم که کمبودها را ببخشید. همان‌طور که گفتم، ماهیت مستند این فیلم‌ها مرا مجاب کرد که قبول کنم آنها را در موزه سینما به نمایش بگذارم.

روبرت صافاریان در پایان با تاکید بر اهمیت ثبت زندگی در پشت جبهه گفت: مستندهایی مثل «این سرزمین گرم» ارزش مستندنگاری دارند، چرا که تمام جنگ، خود جبهه نیست؛ بلکه پشت جبهه نیز باید ثبت و ضبط شود.

پنجاه‌وچهارمین نشست شب‌های مستند با پرسش و پاسخ حاضران با مرتضی شاملی و روبرت صافاریان به پایان رسید.