احیای تمدن دریایی در14جزیره هرمزگان؛پایان انزوای تاریخی کرانه‌های جنوب

به گزارش خبرگزاری تسنیم از بندرعباس؛ هرمزگان تنها یک استان ساحلی نیست؛ این جغرافیا، شناسنامه زنده اقتدار تاریخی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان است. پهنه‌ای با بیش از 2370 کیلومتر مرز دریایی و 14 جزیره راهبردی که در طول قرن‌ها، بستر شکل‌گیری تمدنی دریامحور، تجارت بین‌المللی و معماری دفاعی جنوب ایران بوده است.

 امروز اما بخش قابل توجهی از این میراث تمدنی، درگیر فرسایش اقلیمی، انزوای زیرساختی و فاصله از جریان توسعه است؛ وضعیتی که حالا مسئولان میراث‌فرهنگی هرمزگان از آن با عنوان «انزوای اداری مفاخر تاریخی» یاد می‌کنند.

در شرایطی که توسعه دریامحور به یکی از محورهای کلان سیاست‌گذاری کشور تبدیل شده، کارشناسان معتقدند احیای قلاع، کاروانسراها و بافت‌های تاریخی جزایر و سواحل جنوب صرفاً یک مأموریت فرهنگی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد تثبیت هویت ملی، تقویت اقتصاد محلی و بازتولید اقتدار ایران در آبراه‌های بین‌المللی محسوب می‌شود.

به همین دلیل اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان در ماه‌های اخیر، رویکرد تازه‌ای را برای خروج آثار تاریخی جنوب از وضعیت رکود و فرسایش آغاز کرده؛ مدلی که بر پایه هم‌افزایی دستگاه‌های عمرانی، جذب سرمایه‌گذار و اتصال میراث تاریخی به چرخه اقتصاد گردشگری تعریف شده است.

عبور از نگاه جزیره‌ای به میراث‌فرهنگی

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به گستردگی جغرافیایی مأموریت‌های این اداره‌کل اظهار کرد: هرمزگان با بیش از 2370 کیلومتر مرز دریایی و ده‌ها بنای تاریخی در سواحل و جزایر، نیازمند مدلی فراتر از مدیریت سنتی میراث‌فرهنگی است و صیانت از این حجم گسترده آثار، با اعتبارات محدود دولتی امکان‌پذیر نخواهد بود.

عادل شهرزاد افزود: رویکرد جدید، خروج میراث‌فرهنگی از انزوای اداری و پیوند آن با پروژه‌های توسعه‌ای استان است؛ به همین دلیل، مذاکرات و تفاهم‌نامه‌هایی با دستگاه‌های عمرانی از جمله راه و شهرسازی، بنیاد مسکن و شهرداری‌های ساحلی آغاز شده تا حفاظت از بناهای تاریخی، به بخشی از اسناد توسعه شهری و روستایی تبدیل شود.

به گفته وی، در قالب این مدل، بناهای تاریخی تنها آثار قابل بازدید نخواهند بود، بلکه به کانون‌های فعال گردشگری، اقامتگاه‌های بوم‌گردی، مراکز فرهنگی و هسته‌های اشتغال محلی تبدیل می‌شوند.

توسعه دریامحور بدون احیای هویت تاریخی ممکن نیست

تحلیلگران حوزه اقتصاد گردشگری معتقدند یکی از حلقه‌های مفقوده توسعه جنوب، جدا ماندن ظرفیت‌های تاریخی از نظام برنامه‌ریزی اقتصادی بوده است؛ موضوعی که باعث شده بسیاری از آثار شاخص هرمزگان، به‌رغم موقعیت ممتاز جغرافیایی، از چرخه سرمایه‌گذاری و بازآفرینی خارج بمانند.

در همین ارتباط، شهرزاد تأکید کرد: وقتی زیرساخت‌های دسترسی، خدمات شهری و پیوست‌های گردشگری برای یک بنای تاریخی تعریف شود، آن اثر از حالت متروک و منزوی خارج می‌شود و بخش خصوصی نیز برای ورود به پروژه‌های احیایی انگیزه پیدا می‌کند.

وی تصریح کرد: هدف نهایی این طرح، تبدیل سواحل و جزایر هرمزگان به شبکه‌ای از مقاصد فعال گردشگری دریایی است؛ شبکه‌ای که در آن، قلاع تاریخی، کاروانسراها و محوطه‌های تمدنی به پیشران اقتصاد بومی و اشتغال پایدار تبدیل شوند.

قلاع تاریخی؛ اسناد زنده حاکمیت ایران در خلیج‌فارس

کارشناسان حوزه میراث‌فرهنگی بر این باورند که بسیاری از ابنیه تاریخی جنوب، فراتر از ارزش معماری، حامل پیام‌های ژئوپلیتیکی و هویتی هستند. بخش مهمی از این آثار، در دوره‌های مختلف تاریخی، نقش دفاعی و تجاری در مسیر کشتیرانی خلیج‌فارس داشته‌اند و امروز نیز می‌توانند در بازنمایی اقتدار تاریخی ایران نقش‌آفرین باشند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی هرمزگان نیز با اشاره به همین مسئله گفت: هر قلعه ساحلی، هر کاروانسرای دریایی و هر بنای تاریخی در جزایر هرمزگان، سندی زنده از پیشینه حاکمیت ایران در آب‌های جنوب است و حفظ آن‌ها تنها یک مسئولیت فرهنگی نیست، بلکه بخشی از صیانت از هویت ملی کشور محسوب می‌شود.

شهرزاد خاطرنشان کرد: اگر این ظرفیت‌ها به‌درستی فعال شوند، نه تنها چرخ اقتصاد گردشگری جنوب به حرکت درمی‌آید، بلکه روستاها و جزایر نیز از منافع مستقیم توسعه بهره‌مند خواهند شد و جریان ثروت به عمق جغرافیای ساحلی استان نفوذ می‌کند.

تغییر ریل توسعه در جنوب

بررسی تجربه کشورهای ساحلی موفق نشان می‌دهد که توسعه پایدار مناطق دریایی، بدون احیای هویت تاریخی و اتصال آن به اقتصاد گردشگری امکان‌پذیر نیست اکنون هرمزگان نیز در تلاش است با عبور از مدل‌های سنتی حفاظت صرف، میراث تاریخی خود را به بخشی از موتور محرک توسعه تبدیل کند.

در چنین شرایطی، موفقیت این نهضت می‌تواند آغازگر تغییری بنیادین در معادلات توسعه جنوب باشد؛ تغییری که در آن، بناهای تاریخی از حاشیه فراموشی خارج شده و به قلب اقتصاد، هویت و آینده کرانه‌های ایرانی خلیج‌فارس بازگردند.

انتهای پیام/864