خام‌فروشی کرک و پشم؛ ثروتی که نصیب همسایگان می‌شود

حسن خمیس‌آبادی، رئیس موسسه تحقیقات علوم دامی کشور با اشاره به جایگاه راهبردی تولید الیاف دامی در اقتصاد کشاورزی به خبرنگار مهر، گفت: در دهه‌های اخیر، تمرکز بیش از حد بر تامین امنیت غذایی و تولید گوشت قرمز سبب شده تا پتانسیل‌های عظیم اقتصادی پشم و کرک در حاشیه قرار گرفته و تا حدودی از سبد درآمدی دامداران خارج شود.

وی با بیان اینکه ایران یکی از خاستگاه‌های اصلی نژادهای برتر دام سبک در منطقه است، افزود: دستکم گرفتن ارزش افزوده الیاف دامی، نه‌تنها یک فرصت‌سوزی اقتصادی در حوزه صادرات غیرنفتی است، بلکه منجر به تضعیف یکی از ارکان اصلی صنایع دستی و نساجی کشور می‌شود.

این پژوهشگر تصریح کرد: یکی از دلایل اصلی کمتر پرداختن به پژوهش‌های این حوزه، نبود تقاضای موثر از سوی صنعت و عدم اتصال حلقه‌های زنجیره تولید به بازار است؛ به طوری که امروزه بخش بزرگی از پشم تولیدی کشور به دلایل مختلف از جمله نبود صنایع شست‌وشو و درجه‌بندی، یا دور ریخته می‌شود و یا با قیمت‌های بسیار نازل توسط واسطه‌ها جمع‌آوری می‌شود.

رئیس مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور در ادامه سخنان خود به چالش‌های ساختاری در مسیر احیای این صنعت اشاره کرد و گفت: تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی در سال‌های اخیر، اولویت‌های پژوهشی را به سمت بقا و تولید گوشت سوق داده و موضوع کیفیت الیاف در اولویت‌های دست‌چندم قرار گرفته است. در دنیا گرایش به سمت الیاف زیست‌تخریب‌پذیر و ارگانیک با سرعتی بالا در حال افزایش است و ایران با دارا بودن نژادهای منحصربه‌فردی همچون بز رائینی، پتانسیل تصاحب بازارهای جهانی کرک (کشمیر) را دارد

وی اضافه کرد: نبود استانداردهای ملی اجباری برای خرید پشم و کرک و همچنین کمبود آزمایشگاه‌های مرجع و مدرن برای آنالیز دقیق الیاف در مناطق قطب تولید، باعث شده است که دامدار انگیزه‌ای برای بهبود کیفیت تولیدات خود نداشته باشد.

این محقق حوزه علوم دامی همچنین به مسئله نفوذ الیاف مصنوعی ارزان‌قیمت در بازار اشاره و عنوان کرد: این موضوع رقابت‌پذیری پشم طبیعی را به شدت کاهش داده است، در حالی که در دنیا گرایش به سمت الیاف زیست‌تخریب‌پذیر و ارگانیک با سرعتی بالا در حال افزایش است و ایران با دارا بودن نژادهای منحصربه‌فردی همچون بز رائینی، پتانسیل تصاحب بازارهای جهانی کرک (کشمیر) را دارد.

غفلت از ثروت بومی کشور

خمیس‌آبادی، با تاکید بر ظرفیت‌های نژادی موجود در کشور تاکید کرد: ایران با دارا بودن تنوع ژنتیکی بالا در گوسفندان بومی نظیر نژادهای بلوچ، لری‌بختیاری و افشاری و نیز بز ارزشمند مرخز، توانایی تولید طیف وسیعی از پشم‌های مناسب برای صنعت قالی‌بافی و پوشاک را دارد، اما این پتانسیل‌ها به دلیل عدم اجرای برنامه‌های منسجم اصلاح‌نژادی دو منظوره (گوشتی-پشمی) تا حدودی مغفول مانده است.

وی افزود:در حوزه کرک، بز رائینی یک ثروت ملی محسوب می‌شود که ظرافت الیاف آن با بهترین نمونه‌های جهانی رقابت می‌کند، اما به دلیل خام‌فروشی و نبود صنایع فرآوری پیشرفته و «دی‌هیرینگ» (موکشی)، ارزش‌افزوده اصلی این محصول نصیب کشورهای واسطه می‌شود در حوزه کرک، بز رائینی یک ثروت ملی محسوب می‌شود که ظرافت الیاف آن با بهترین نمونه‌های جهانی رقابت می‌کند، اما به دلیل خام‌فروشی و نبود صنایع فرآوری پیشرفته و «دی‌هیرینگ» (موکشی)، ارزش‌افزوده اصلی این محصول نصیب کشورهای واسطه می‌شود.

وی یادآور شد: موسسه تحقیقات علوم دامی آمادگی کامل دارد تا با تکیه بر یافته‌های نوین ژنتیکی، نقشه‌های راه اصلاح‌نژادی را برای ارتقای کیفیت الیاف تدوین کند، مشروط بر اینکه بخش خصوصی و صنایع نساجی برای تضمین خرید محصولات با کیفیت وارد میدان شوند.

خمیس‌آبادی راه برون‌رفت از وضعیت فعلی را ایجاد زنجیره‌های ارزش یکپارچه دانست و اظهار کرد: باید نگاه به پشم و کرک از یک محصول جانبی و مزاحم به یک محصول استراتژیک تغییر یابد.

رئیس موسسه تحقیقات علوم دامی کشور در پایان گفت: توسعه پژوهش‌های کاربردی در زمینه فرآوری‌های اولیه، استفاده از فناوری‌های نانو برای بهبود خواص الیاف و حمایت از استارت‌آپ‌های حوزه نساجی سنتی می‌تواند جان دوباره‌ای به این صنعت ببخشد. احیای اقتصاد پشم و کرک نه تنها باعث افزایش درآمد پایدار عشایر و روستاییان می‌شود، بلکه با فعال‌سازی کارگاه‌های کوچک فرآوری در مناطق محروم، نقشی کلیدی در مهاجرت معکوس و توسعه پایدار روستایی ایفا خواهد کرد و این مهم نیازمند یک عزم ملی و همکاری میان‌دستگاهی بین وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) و میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است.

قاچاق پشم و کرک از ایران به افغانستان

به گزارش خبرنگار مهر، پیش‌تر احسان اتفاقی، فعال صنعت دام در نشست خبری عنوان کرده بود، یکی از وجوه درآمدی صنعت دام سبک مربوط به پشم و کرک است که در البسه و از همه مهم‌تر فرش استفاده فراوان دارد.

به گفته وی، در حالی که کرک بز بسته به کیفیت الیاف آن در داخل بین ۲۰ تا ۵۰ هزار تومان در هر کیلوگرم به فروش می‌رسد و عمدتا تبدیل به ضایعات می‌شود در کشور همسایه ۱.۸ میلیون تومان پیش‌خرید می‌شود. بنابراین، بخشی از پشم و کرک دام سبک ایران سالانه به افغانستان در حال قاچاق است.