رد پای عربستان در میانجی‌گری پاکستان؛ تاریخ انقضای مذاکرات در اسلام‌آباد

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: همزمان با تداوم تحولات پیرامون مذاکرات ایران و آمریکا، نقش میانجی‌ها بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. در این میان، پاکستان به‌عنوان یکی از بازیگران فعال، جایگاهی ویژه یافته؛ کشوری که در تقاطع روابط پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی قرار دارد و ناگزیر است میان منافع متعارض خود با ایران، آمریکا و عربستان سعودی توازن برقرار کند. اما مشخص نیست که مقامات پاکستان همچنان به تلاش‌های خود برای میانجی‌گری ادامه می‌دهند یا نه.

محسن روحی‌صفت، دیپلمات پیشین ایران و کارشناس مسائل شبه‌قاره، در گفت‌و‌گو با اقتصادآنلاین، با اشاره به ابعاد مختلف این موضوع، به بررسی انگیزه‌ها و ظرفیت‌های پاکستان برای ادامه میانجی‌گری پرداخته است. روحی‌صفت همچنین با ارزیابی گزینه‌های جایگزین، معتقد است که در شرایط کنونی، انتخاب‌های محدودی پیش‌روی طرفین قرار دارد و هرگونه ناکامی در این مسیر می‌تواند به شکست دوباره دیپلماسی و جنگ منجر شود.

در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.

با توجه به نقش پاکستان، روند را تا چه اندازه امیدوارکننده می‌دانید و آیا پاکستان قادر به ادامه این مسیر خواهد بود؟

نقش پاکستان در این موضوع، با توجه به همسایگی این کشور با ایران و وجود سوابق و اشتراکات تاریخی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پاکستان تمایلی ندارد که روابط دوستانه و نزدیک خود با ایران دچار آسیب شود. از سوی دیگر، با توجه به وضعیت اقتصادی، سیاسی و امنیتی این کشور و روابطی که از بدو تأسیس با آمریکا داشته، همواره در بلوک غرب قرار گرفته و روابط عمیقی با این کشور دارد.

از بعد دیگر، روابط نزدیک پاکستان با عربستان سعودی نیز حائز اهمیت است. این کشور به‌شدت به کمک‌های اقتصادی عربستان نیازمند است و بخش مهمی از همکاری‌های میان دو کشور، ماهیت اقتصادی دارد؛ از جمله در حوزه نفت و مشتقات نفتی. در حال حاضر نیز عربستان منابع مالی قابل‌توجهی برای حمایت از وضعیت اقتصادی پاکستان اختصاص داده است. بنابراین، پاکستان ناگزیر است میان روابط خود با ایران و عربستان توازن برقرار کند.

علاوه بر این، همکاری‌های امنیتی میان پاکستان و عربستان نیز سابقه طولانی دارد و حتی نیرو‌هایی از پاکستان برای حفاظت از ساختار حاکمیتی عربستان در این کشور حضور داشته‌اند. از این‌رو، پاکستان در صورتی که نتواند این توازن را حفظ کند، متضرر خواهد شد. منافع این کشور اقتضا می‌کند که تنش‌ها گسترش نیابد، آتش‌بس برقرار شود و مسائل از طریق مذاکره حل‌وفصل شود.

از منظر امنیتی نیز پاکستان اسرائیل را تهدید تلقی می‌کند، به‌ویژه با توجه به روابط نزدیک میان هند و اسرائیل، در صورت تضعیف ایران، این نگرانی وجود دارد که پاکستان از دو جهت تحت فشار قرار گیرد. بنابراین، حفظ ثبات و قدرت ایران، در چارچوب منافع ملی پاکستان نیز قابل تحلیل است.

در مجموع، مجموعه این عوامل موجب شده است که پاکستان تلاش کند میانجی‌گری را با موفقیت به پیش ببرد. البته باید توجه داشت که این کشور به‌تنهایی ظرفیت چنین نقش بزرگی را ندارد، اما با توجه به درخواست آمریکا برای ایفای نقش در موضوع آتش‌بس، این ظرفیت تا حدی برای آن ایجاد شده است. به نظر می‌رسد تا زمانی که این اعتبار نزد آمریکا حفظ شود، امکان ادامه این روند نیز وجود داشته باشد.

در خصوص جایگزین‌ها نیز باید گفت که گزینه‌های محدودی وجود دارد. کشور‌های عربی به دلیل آنکه خود بخشی از مسئله هستند، جایگاه مناسبی ندارند. ترکیه نیز به دلیل عضویت در ناتو با محدودیت‌هایی مواجه است. چین و روسیه از دیگر گزینه‌ها هستند؛ با این حال، چین تمایلی به ایفای نقش مستقیم در تحولات خاورمیانه ندارد و بیشتر در پشت صحنه عمل می‌کند. روسیه نیز تاکنون اقدام مشخصی در این زمینه انجام نداده است.

در عین حال، موضوع میانجی‌گری همچنان می‌تواند مطرح باشد. کشور‌هایی مانند عمان نیز می‌توانند در این زمینه نقش ایفا کنند.

در صورتی که توافقی حاصل نشود، به نظر شما کشوری مانند پاکستان که دارای پیمان امنیتی با عربستان است، در این دوراهی ممکن است تقابل با ایران را انتخاب کند؟

برای پاسخ به این پرسش، می‌توان به گذشته رجوع کرد. در دوره‌های مختلف، از جمله در زمان جنگ هشت‌ساله ایران و عراق، فشار‌های زیادی بر پاکستان وارد شد تا علیه ایران اقدام کند، اما این کشور چنین مسیری را انتخاب نکرد. دلایل این موضوع نیز روشن است و افکار عمومی پاکستان نیز با چنین اقدامی همراهی نداشت.

تجربه تاریخی نشان می‌دهد که پاکستان در مقاطع حساس، از اقدام علیه ایران خودداری کرده است. حتی در تحولات اخیر نیز، با وجود برخی فشارها، این کشور حاضر به ورود به تقابل با ایران نشده است.

نکته اساسی اینجاست که دیدگاه طرف مقابل نسبت به ایران تعدیل شود و تغییر کند. در چنین شرایطی، تفاوتی میان میانجی‌ها وجود نخواهد داشت. با این حال، اگر این روند به نتیجه نرسد، این احتمال وجود دارد که بار دیگر جنگ آغاز شود.