روایت یک استاندار/ چرا شهید رئیسی اجازه نقد مدیر غایب را نمی‌داد؟

به گزارش خبرگزاری تسنیم، برخی شخصیت‌ها را نمی‌توان تنها با فهرستی از مسئولیت‌ها، کارنامه‌های اجرایی یا عناوین رسمی معرفی کرد؛ چرا که آنچه آنان را در حافظه مردم ماندگار می‌کند، نه صرفاً تصمیم‌ها و اقدامات، بلکه «منش» و «سبک زیستن» آنهاست. شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی از جمله همین چهره‌هاست؛ مدیری که اگرچه در جایگاه عالی‌ترین مقام اجرایی کشور قرار داشت، اما بسیاری از آنان که از نزدیک با او کار کرده‌اند، بیش از هر چیز از اخلاق، تواضع، مردم‌داری، ولایتمداری و صلابت آرام او سخن می‌گویند.

در میان انبوه روایت‌هایی که پس از شهادت او از زبان مسئولان، همکاران و مردم نقل شده، آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، هم‌نشینی دو ویژگی به ظاهر متضاد در شخصیت اوست؛ قاطعیتی خلل‌ناپذیر در تصمیم‌گیری و پیگیری امور، در کنار آرامشی مثال‌زدنی و تواضعی کم‌نظیر در رفتار با مردم و همکاران. شهید رئیسی از آن دست مدیرانی بود که در عین اقتدار، اهل تکلف نبود؛ در اوج مسئولیت، خود را «طلبه‌ای کوچک» می‌دانست و در میان هیاهوی سیاست و مدیریت، هیچ‌گاه رشته اتصال قلبی خود با مردم و ولایت را از دست نداد.

برای شناخت دقیق‌تر این وجوه کمتر روایت‌شده از شخصیت شهید جمهور، گفت‌وگو با افرادی که در متن همکاری اجرایی و مدیریتی با او قرار داشته‌اند، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ کسانی که نه از دور، بلکه از نزدیک، رفتار، تصمیم‌ها، منش فردی و اخلاق کاری او را لمس کرده‌اند و می‌توانند تصویری روشن‌تر از سبک مدیریتی و انسانی او ارائه دهند.

علی‌محمد زنگانه، استاندار گلستان در دولت سیزدهم، یکی از همین مدیران است که در طول دوران مسئولیت خود، در جلسات متعدد با شهید آیت‌الله رئیسی همراه بوده و خاطراتی ناب و کمتر شنیده‌شده از مواجهه نزدیک با رئیس‌جمهوری دارد که به تعبیر بسیاری، «خادم مردم» بودن را نه در شعار، بلکه در رفتار روزانه خود معنا کرده بود.

او در این گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار تسنیم، از ویژگی‌هایی سخن می‌گوید که شاید در تحلیل‌های رسمی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ از قاطعیتی که هرگز با تندی همراه نبود، از دفاع جانانه شهید رئیسی از کرامت مدیران و مردم، از ولایتمداری بی‌تکلف و عمیق او در محضر رهبر انقلاب، از احترام کم‌نظیرش به علمای شیعه و اهل سنت، و از تواضعی که حتی در برابر نقاشی چند دانش‌آموز، خود را در برابر رهبر انقلاب هیچ می‌دید.

در ادامه، مشروح گفت‌وگوی تسنیم با علی‌محمد زنگانه را می‌خوانید؛ روایتی صمیمی، تحلیلی و تأمل‌برانگیز از مردی که بسیاری او را «شهید جمهور» می‌نامند، اما نزدیکانش، پیش از هر عنوانی، او را «انسانی متواضع، مؤمن و مردم‌دار» به یاد می‌آورند.

تسنیم: آقای زنگانه، با توجه به اینکه شما یکی از استانداران دولت سیزدهم بودید و در جلسات متعددی با شهید آیت‌الله رئیسی حضور داشتید، نخستین و مهم‌ترین ویژگی مدیریتی ایشان را چه می‌دانید؟

زنگانه: اگر بخواهم تنها یک ویژگی را به عنوان برجسته‌ترین شاخص مدیریتی شهید آیت‌الله رئیسی نام ببرم، بدون تردید باید از «قاطعیت همراه با تواضع» یاد کنم؛ ترکیبی که شاید در عالم مدیریت بسیار کمیاب باشد و کمتر مدیری را بتوان یافت که این دو ویژگی را تا این اندازه متوازن و اصیل در خود جمع کرده باشد.

شهید رئیسی در بیان مطالبات، تصمیم‌گیری‌ها و دفاع از اصول، بسیار صریح، شفاف و محکم بودند. وقتی به یک جمع‌بندی می‌رسیدند، با صلابت بر آن می‌ایستادند و تحت تأثیر فشارها، فضاسازی‌ها یا مصلحت‌سنجی‌های زودگذر از موضع خود عقب‌نشینی نمی‌کردند. اما نکته شگفت‌انگیز این بود که این قاطعیت هرگز با تندی، خشونت یا رفتارهای عصبی همراه نمی‌شد. من در تمام جلساتی که با ایشان داشتم، هرگز ندیدم که لحنشان از مدار ادب خارج شود یا رفتاری از روی خشم و هیجان از خود نشان دهند.

ایشان در عین اقتدار، بسیار آرام، خونسرد و متین بودند. حتی در سخت‌ترین جلسات، زمانی که اختلاف‌نظرها جدی می‌شد یا فشار تصمیم‌گیری بالا می‌رفت، آرامش خود را حفظ می‌کردند. این آرامش، از یک درون مطمئن و متوکل بر خدا سرچشمه می‌گرفت. به‌نظرم این همان چیزی است که می‌توان آن را «مدیریت اسلامی» نامید؛ مدیریتی که در آن هم صلابت هست، هم اخلاق؛ هم ایستادگی هست، هم مهربانی.

برای من، شهید رئیسی نماد مدیری بود که نشان داد می‌توان هم مقتدر بود و هم متواضع، هم محکم بود و هم نرم‌خو. این جمع اضداد، از او شخصیتی ممتاز ساخته بود.

تسنیم: برخی مدیران قاطعیت را با تندی و برخورد خشن اشتباه می‌گیرند. تفاوتی که شما در شهید رئیسی سراغ دارید چه بود؟

زنگانه: دقیقاً همین‌طور است. یکی از آسیب‌هایی که در فضای مدیریتی گاهی شاهد آن هستیم، این است که برخی افراد تصور می‌کنند اگر بخواهند مقتدر به نظر برسند، باید با تندی سخن بگویند یا فضای ترس ایجاد کنند؛ در حالی که این برداشت کاملاً اشتباه است.

قاطعیت واقعی، به معنای پایبندی به اصول، شجاعت در تصمیم‌گیری و ایستادگی بر سر حق است، نه از دست دادن کنترل بر رفتار و گفتار. عصبانیت معمولاً نشانه ضعف در مدیریت هیجان است، اما شهید رئیسی دقیقاً نقطه مقابل این وضعیت بودند.

یک خاطره مشخص در این زمینه همیشه در ذهن من مانده است. در حاشیه یکی از جلسات مهم، جمعی از مسئولان ارشد از جمله یکی از وزرا و معاون رئیس‌جمهور حضور داشتند. در جریان گفت‌وگوها، صحبت از مدیری شد که به دلایلی در جلسه حاضر نبود و برخی افراد نقدهایی را نسبت به او مطرح می‌کردند.

در همان لحظه، شهید رئیسی با قاطعیتی مثال‌زدنی وارد بحث شدند و فرمودند: «شان این مدیر باید حفظ شود. من از او شناخت دارم، از توانایی‌هایش استفاده کنید.»

این جمله شاید در ظاهر کوتاه باشد، اما برای من حامل یک پیام عمیق بود. ایشان در غیاب آن مدیر، از کرامت و شخصیت او دفاع کردند؛ بدون آنکه کسی را تحقیر کنند یا با عصبانیت سخن بگویند. این رفتار نشان می‌داد که برای شهید رئیسی، حفظ عزت انسان‌ها یک اصل خدشه‌ناپذیر بود.

او حتی در اوج فشار جلسات، اجازه نمی‌داد حرمت افراد شکسته شود. این ویژگی را بارها دیده بودم؛ چه در مواجهه با مدیران ارشد، چه در برخورد با کارکنان ساده، نیروهای خدماتی یا مردم عادی. ایشان واقعاً به کرامت انسانی باور داشتند و این باور، در رفتارشان کاملاً مشهود بود.

تسنیم: یکی از موضوعاتی که درباره شهید رئیسی بسیار مطرح بوده، بحث ولایتمداری ایشان است. این ویژگی را چگونه توصیف می‌کنید؟

زنگانه: به‌نظر من، اگر بخواهیم درباره شهید رئیسی سخن بگوییم و از ولایتمداری او یاد نکنیم، بخش مهمی از شخصیت او را نادیده گرفته‌ایم. ولایتمداری برای ایشان یک شعار یا عنوان سیاسی نبود؛ یک باور عمیق، یک اعتقاد قلبی و یک سبک زندگی بود.

من جلسات متعددی را در محضر مقام معظم رهبری در کنار ایشان تجربه کرده‌ام. چیزی که همیشه توجه مرا جلب می‌کرد، میزان تواضع، ادب و سکوت همراه با تمرکز ایشان در آن جلسات بود. هرگز ندیدم بخواهند خود را مطرح کنند یا با سخنان طولانی، خودنمایی کنند. کاملاً سر به زیر، گوش به فرمان و آماده دریافت رهنمود بودند.

شهید سلیمانی جمله‌ای دارند که می‌فرمایند: «عشق به ولایت و دفاع از ولایت از شئون مؤمن است.» من معتقدم شهید رئیسی تجسم عینی همین جمله بود.

او هیچ‌گاه خود را در عرض ولایت تعریف نمی‌کرد. برای او، افتخار اصلی این بود که بتواند به عنوان یک سرباز، یک خادم و یک نوکر برای ولی‌فقیه انجام وظیفه کند. این نگاه، به تصمیمات او جهت می‌داد، به رفتار او معنا می‌بخشید و به شخصیتش نورانیت خاصی می‌داد.

تسنیم: در مورد تواضع ایشان در برابر مردم و علما چه خاطره‌ای دارید؟

زنگانه: تواضع شهید رئیسی، محدود به جلسات رسمی یا برخوردهای سیاسی نبود؛ این خصلت، بخشی از وجود او شده بود. او واقعاً برای مردم احترام قائل بود؛ نه فقط در کلام، بلکه در رفتار، در نگاه، در نحوه شنیدن و در نوع پاسخ دادن.

من چندین بار در دیدارهایی که خدمت ایشان داشتم، عرض می‌کردم: «بنده حامل سلام مردم استان گلستان، علمای فریقین و نماینده معزز ولی فقیه هستم.»

هر بار که این جمله را می‌گفتم، تغییر حالت چهره ایشان کاملاً محسوس بود. با لبخندی عمیق، با نوعی رضایت قلبی، از این سلام استقبال می‌کردند.

یکی از آخرین دیدارهایمان در نشست استانداران بود. جمعیت زیادی اطراف ایشان بودند و محافظان مشغول مدیریت فضا بودند. وقتی مرا دیدند، جمعیت را کنار زدند و با محبت خاصی فرمودند: «سلام من را هم به علمای فریقین و مردم عزیز گلستان برسانید.»

این جمله برای من بسیار معنادار بود. نشان می‌داد که رابطه او با مردم، یک رابطه صرفاً اداری نبود؛ یک ارتباط قلبی، معنوی و صادقانه بود.

تسنیم: درباره نگاه ایشان به علمای اهل سنت چه تجربه‌ای دارید؟

زنگانه:این مسئله برای من که مسئولیت استانی با تنوع مذهبی بالا را برعهده داشتم، بسیار مهم و قابل لمس بود. شهید رئیسی هیچ‌گونه تفاوتی میان علمای شیعه و اهل سنت در احترام و تکریم قائل نبود.

همان‌گونه که برای علمای شیعه ارزش قائل بودند، با همان ادب و محبت با علمای اهل سنت برخورد می‌کردند. نگاه ایشان، نگاه وحدت‌محور بود. به‌درستی می‌دانستند که انسجام ملی و همدلی میان مذاهب، یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های جمهوری اسلامی است.

در بسیاری از تصمیمات و سخنان ایشان، این دغدغه وحدت را می‌شد دید. او حقیقتاً به وحدت باور داشت، نه اینکه صرفاً درباره آن سخن بگوید.

تسنیم: یک خاطره ناب از تواضع ایشان در برابر مردم هم بگویید.

زنگانه: یکی از زیباترین خاطراتم مربوط به سفر ایشان به جزیره آشوراده است. گروهی از دانش‌آموزان دبیرستانی با شوق فراوان، تمثال ایشان را نقاشی کرده بودند و با افتخار به ایشان هدیه دادند.

هر مدیر دیگری شاید از این کار خوشحال می‌شد و از آن تمجید می‌کرد. اما شهید رئیسی با همان لبخند همیشگی و با نهایت فروتنی فرمودند: «چرا عکس مرا کشیدید؟ من یک طلبه کوچک هستم. بروید عکس آقا را بکشید.»

این جمله واقعاً تکان‌دهنده بود. کسی که در بالاترین جایگاه اجرایی کشور قرار داشت، خود را «طلبه‌ای کوچک» می‌دانست و همه احترام و نور را متوجه رهبر انقلاب می‌کرد.

این یعنی اوج خاکساری، اوج ولایت‌پذیری و اوج صداقت.

تسنیم: به عنوان یک مدیر که از نزدیک با ایشان کار کردید، چه توصیه‌ای برای مدیران امروز دارید؟

زنگانه: توصیه من به مدیران امروز و فردای کشور این است که شهید رئیسی را صرفاً تحسین نکنند، بلکه او را الگو قرار دهند. الگو گرفتن یعنی شاخص‌های رفتاری و مدیریتی او را در عمل پیاده کنند.

قاطعیت بدون عصبانیت، مردم‌داری واقعی، تواضع، ولایتمداری، شکرگزاری و توکل بر خدا، ستون‌های شخصیت مدیریتی او بود.

شهید رئیسی در یکی از سخت‌ترین مقاطع تاریخ جمهوری اسلامی مسئولیت داشت؛ از تحریم‌های شدید گرفته تا بحران کرونا، جنگ روانی رسانه‌ها و هجمه‌های سیاسی. اما هیچ‌گاه متوقف نشد، ناامید نشد و از میدان خارج نشد.

اگر مدیران ما امروز به جای گلایه از مشکلات، با همین روحیه حرکت کنند و به مردم تکیه داشته باشند، قطعاً بسیاری از موانع از پیش‌رو برداشته خواهد شد. شهید رئیسی نشان داد که با ایمان، اخلاص و اعتماد به مردم، می‌توان از سخت‌ترین گردنه‌ها عبور کرد.

انتهای پیام/