سپردن مسئولیت ساخت «مستند مراسم تشییع» به «سینماگران داستانی» چندان تخصصی نیست/ معمولا «مدیران» برای چنین مقاطع زمانی می‌خواهند «بیلان کاری» ارائه دهند

«هادی شریعتی»، مستندساز، در گفت‌وگو با خبرنگار سینماپرس، با ارزیابی کیفیت مستندهای تولیدشده توسط نهادهای فرهنگی درباره جنگ‌های تحمیلی اول و دوم و رویدادهای اجتماعی اخیر، اظهار داشت: نهادهای فرهنگی امروز عمدتاً به دنبال ساخت مستند هستند، اما اساساً بخش زیادی از این آثار مستندهای بحران هستند که بیشتر در حیطه مستند های تلویزیونی‌ قرار می گیرند و بیشتر برای پخش از تلویزیون ساخته می‌شوند. در بسیاری از موارد، از دل این تولیدات مستند سینمایی شکل نمی‌گیرد و تنها تعداد محدودی از آن‌ها ظرفیت تبدیل شدن به یک مستند سینمایی را دارند.

وی افزود: بالاخره وقتی قرار است مستند سینمایی ساخته شود، باید سازوکار سینمایی، پژوهش دقیق و نگاه عمیق‌تری پشت آن وجود داشته باشد. گاهی هم لازم است از خودِ واقعه فاصله بگیرید تا بتوانید با نگاهی بازتر آن را بررسی کنید؛ زیرا مستندهایی که در دل بحران و شرایط سخت تولید می‌شوند، معمولاً تک‌سویه هستند و نمی‌توانند همه ابعاد یک موضوع را در بر بگیرند.

کارگردان فیلم مستند «سارا» با بیان این مطلب که چندان امیدوار نیستم که از دل این تولیدات، مستندهای سینمایی شاخصی بیرون بیاید؛ تصریح نمود: بیشتر این آثار در همان سطح تلویزیونی باقی می‌مانند. ضمن اینکه این مجموعه‌ها معمولاً با مستندسازانی همکاری می‌کنند که از نظر نگاه و رویکرد ایدئولوژیک، به خودشان نزدیک باشند و به همین دلیل، خروجی متفاوتی از این آثار حاصل نمی‌شود.

او ادامه داد: در برخی از این اتفاقات اجتماعی، اساساً در شیوه حکمرانی ما آزادی عمل کافی برای مستندساز وجود ندارد که بتواند با دوربینش در صحنه حاضر شود و آزادانه روایت کند. به همین دلیل، معمولاً از حاشیه‌های این وقایع نیز چیز قابل توجهی به دست نمی‌آید. من در سال‌های اخیر اثر قابل تأمل و ماندگاری در این زمینه ندیده‌ام که بتوانم بگویم اثری پخته و ماندگار بوده است.

این مستندساز متذکر شد: اگر قرار باشد اثری ماندگار تولید شود، باید در ادامه از نگاه‌های دیگری هم استفاده کنیم؛ نگاه‌هایی که الزاماً رویکرد ایدئولوژیک به آن موضوع یا پدیده ندارند. در این صورت، احتمال رسیدن به نتایج بهتر بیشتر خواهد بود. البته نمی‌گویم این یک اصل مطلق است، اما به نظر من نباید انتظار اتفاقات شگرفی از این آثار داشت.

کارگردان فیلم مستند «ستار الکلاسیکو» در ادامه با اشاره به اشتباه نهادهای فرهنگی در نحوه سفارش تولید آثار مستند از مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب، بیان کرد: به نظر من این رویکرد سپردن مسئولیت ساخت مستند مراسم تشییع رهبری به سینماگران داستانی، توسط نهادهای فرهنگی چندان تخصصی نیست. معمولاً مدیران برای چنین مقاطع زمانی می‌خواهند بیلان کاری ارائه دهند، بنابراین پروژه‌هایی تعریف می‌کنند و تعدادی از افراد را به کار می‌گیرند.

وی افزود: تفاوتی نمی‌کند که موضوع جنگ باشد یا هر رویداد دیگری. اینکه صرفاً یک واقعه را ثبت کنیم، کار درستی است و باید از زوایای مختلف هم ثبت شود، اما بهتر است بعد از گذشت زمان و انجام پژوهش‌های بیشتر، از دل همان راش‌ها و فوتیج‌ها یک مستند سینمایی شکل بگیرد. این شیوه به نظر من درست‌تر است. اما اینکه صرفاً یک کارگردان سینمای داستانی بیاید و مستندی بسازد، حداقل من تاکنون مستند موفقی در این زمینه ندیده‌ام.

«هادی شریعتی» در پایان این گفت و گو خاطرنشان ساخت: صرف ثبت یک واقعه، الزاماً به معنای ساخت فیلم مستند سینمایی نیست. ثبت واقعه یا ثبت گزارش، خود یک گونه مستند است، اما مستند سینمایی محسوب نمی‌شود. این آثار مناسب پخش در بخش‌های خبری یا برنامه‌های تلویزیونی هستند تا مخاطب در جریان اتفاقات روز قرار بگیرد، اما لزوماً از دل آن‌ها اثر سینمایی متولد نمی‌شود. چنین آثاری معمولاً پرسشی در ذهن مخاطب ایجاد نمی‌کنند و درگیری سینمایی به وجود نمی‌آورند. در واقع، بیشتر شبیه یک گزارش خبری هستند که در قالبی طولانی‌تر ارائه شده و خبر را بسط می‌دهند، اما الزاماً به تولید یک اثر سینمایی منجر نمی‌شوند.