میدان‌های خالی‌نشدنی؛ روایت جامعه‌شناختی از یک تداوم

یادداشت مهمان – محمدحسن علایی، جامعه‌شناس و پژوهشگر: بالغ بر ۶۰ شب از حضور متوالی این مردم در میادین و خیابان‌های ایران می‌گذرد، و حتی پس از اعلام ناگهانی آتش‌بس موقت و تحقق عینی زمزمه‌های مذاکره‌، همچنان آهنگ حضور ایشان کم و بیش با همان شور و اشتیاق حفظ شده است، لازم به ذکر است که این حضور وسط جنگ تمام عیار با دشمن متجاوز، و در دل انواع و اصناف تخریب‌ها و تهدیدها، و البته زیر آتش گسترده‌ی روایت‌های رسانه‌های معاند، آغاز و تا به امروز تداوم یافته است، فلذا جامعه‌شناسی ایرانی علی رغم ثبت و رصد این حضور متداوم، می‌بایست در تحلیل و تبیین چرایی و چگونگی آن و تحلیل طبقاتی اقشار حاضر در آن پیشقدم می‌گردید و برغم وجود تمایزات بسیار در سنخ شناسی مسئله با زمینه‌مندی جامعه‌شناسی به مثابه یک دیسیپلین و دیسکورس غربی و البته از حیث مواجهه با یک پدیدار اجتماعی حائز اهمیت، درصدد بر می‌آمد که به مطالعه، توصیف، و حتی کشف و ابداع نقطه‌نظرات روش‌شناختی و مدل‌سازی از منظر نظریه‌ پردازی توفیق یابد که مع الاسف در این ایام کمتر شاهد چنین مساعی ارزشمندی در میان اصحاب علوم اجتماعی ایران هستیم.

نگارنده پیش‌تر طی یک جستار، اجمالا در دو سطح جامعه‌شناختی و پدیدارشناختی به برخی مؤلفه‌های دخیل در جنگ ایران با تجاوزگران صهیونی-آمریکایی پرداخته است که به تاریخ ۲۱ فروردین۱۴۰۵ در خبرگزاری مهر منتشر گردیده است و نیز طی جستار دیگری با عنوان «ایرانیان جهان متحد شوید» به تبیین ضرورت اتحاد مقدس ایرانیان و تبیین جامعه‌شناختی بایسته‌های گام دوم پرداخته است که به تاریخ ۲۲فروردین۱۴۰۵ در خبرگزاری تسنیم منتشر شده است.

در جستار سوم برآنیم تا به تبیین جامعه‌شناختی حضور مردم به معنای اخص کلمه بپردازیم که برآمده از تحلیل داده‌های حاصل از مشاهده‌ی مشارکتی خود محقق در میدان تحقیق می‌باشد که امید است به تمهید یک ابزار مفهومی در جهت تبیین جامعه‌شناسی این کنش جمعی ایرانیان در این شرایط خطیر منجر شود.

فراوانی‌های جامعه آماری این پژوهش چه از حیث تنوع و تکثر جنسیتی و چه از حیث ترکیب جمعیتی، و چه از منظر تحلیل طبقاتی، عموما شامل مردان و زنان میانسال و مسن، دختران و پسران در رده‌های سنی کودک، نوجوان و جوان و اکثرا در همراهی با والدین می‌شود که غالبا از طبقات متوسط به پایین و اقشار آسیب‌پذیر می‌باشند و با اختلاف بالایی در کنار معدود افراد متجدد، به نحو اغلبی و تیپیکال مشتمل بر بدنه‌ی سنتی و مذهبی جامعه بوده و اکثرا با حجاب چادر برای بانوان می‌باشد که قسم شاید اندک از آن هم طبعا به افراد شاغل در سازمان‌ها، نهادهای دولتی و دستگاه بروکراتیک دولت مربوط می‌شود.

این بدین معنی‌ست که جامعه‌شناسی حضور از نوعی تداوم در بازتولید انسان انقلابی در دهه‌های متمادی بعد انقلاب حکایت دارد که با هر درصدی از کل جامعه، به عنوان بدنه‌ی وفادار، هنوز حاملان همان آرمان‌ها و ارزش‌ها و اعتقادات و ایدئولوژی‌ها هستند که آن را از نسل پدران و مادران انقلابی سال ۵۷ و البته تحت سازوبرگ‌های ایدئولوژیک حاکمیت به ارث برده‌اند. فلذا تقریبا از همان نظام ارزشی پیشین تبعیت می‌کند با همان نمادها و قهرمان‌ها و اسطوره‌های ملی و مذهبی. فلذا این بدنه‌ی اجتماعی وفادار و به اصطلاح پای کار می‌تواند و باید به عنوان یک سرمایه‌ی اجتماعی موثر برای تقویت و تحکیم حاکمیت ملی و انسجام اجتماعی در ایران تلقی گردیده، ظرفیت ارزشمند آن در عبور کشور از پیچ‌های تاریخی که -جنگ اخیر و وضعیت اینجایی و اکنونی ما شاید مصداق اتم آن باشد- به معنای واقعی کلمه حفظ و حراست گردد.

و به عنوان سخن آخر، نگارنده، این مژده را از منظر جامعه‌شناختی بایستی به عموم مخاطبان خویش عرضه بدارد که نیک‌بختانه قاطبه‌ی این مردم به هیچ وجه به دنبال غیربت‌سازی با سایر سلایق و سبک‌های زندگی موجود در جامعه نیستند و ای بسا خود را جان فدای ایران و سپربلای ایشان نیز می‌دانند که رسانه‌های اجتماعی بایستی در ترسیم سیمای ایشان و روایت حماسه‌ای که با جان و دل می‌آفرینند بیش از پیش همت بگمارند. به امید ایرانی آباد و سربلند برای همه‌ی ایرانیان.