شمارش معکوس تا ساعت ترامپ؛ پایان جنگ نزدیک است؟

اقتصادآنلاین، امیرمحمد حسینی: توافق پایان جنگ، در آستانه موعد رییس جمهور آمریکا برای حمله به زیرساخت‌های حیاتی، دوباره از دسترس دور شد. این اتفاق را تغییر موضع دونالد ترامپ در کمتر از یک روز نشان داد. رییس‌جمهور آمریکا، که روز دوشنبه گفته بود حمله به زیرساخت‌های ایران به دلیل مذاکره به تعویق می‌اندازد، پس از پاسخ ایران به طرح آتش‌بس پاکستان، گفت که این حمله را به تعویق نیانداخته است. چرخشی ترامپی که بارها در موارد مختلف نیز تکرار شده بود و باز هم ممکن است تکرار شود.

ترامپ حالا در آخرین اظهارنظرش مدعی شده که امشب، «یک تمدن کامل امشب خواهد مرد و دیگر هرگز به قبل باز نخواهد گشت…».

به نظر می‌رسد که این بار، آخرین فرصت دیپلماسی برای جلوگیری از جنگ زیرساخت‌های حیاتی است و در غیر این صورت احتمال بسیار زیادی برای عملی‌شدن تهدید ترامپ در ۴:۳۰ دقیقه بامداد چهارشنبه وجود خواهد داشت. مگر اینکه آخرین تلاش‌های میانجی‌گران به نتیجه‌‌ای فوری منتهی شود. جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور آمریکا گفته که مذاکرات تا پایان مهلت ترامپ ادامه پیدا می‌کند. او همچنین مدعی شده که جنگ «به زودی و قطعا» پایان می‌یابد. 

سعید سفیر و نماینده دائم ایران نزد سازمان ملل در آخرین اظهار نظر ضمن اینکه خبر از سفر فرستاده شخصی دبیرکل سازمان ملل به تهران خبر داده، گفته است که ایران آماده است تا به تمامی تلاش‌های دیپلماتیک واقعی و جدی از جمله از طریق پاکستان، ترکیه و مصر و همچنین تلاش‌های دیپلماتیک چین و روسیه به صورت سازنده تعامل نمایند از هز ابتکار معتبر که قادر به ایجاد پایان پایدار برای این جنگ غیرقانونی  بی‌مورد باشد، حمایت کامل کند. 

وزیر امور خارجه فرانسه نیز اظهار امیدواری کرده که ترامپ تهدیدش را عملیاتی نکند.

مرحله حساس میانجی‌‌گری و دلیل مخالفت ایران با طرح پاکستان

سفیر ایران در پاکستان نیز با انتشار پستی در شبکه ایکس، در جریان بودن مذاکرات را تایید کرده و نوشته که تلاش‌های پاکستان برای «مذاکره» بین آمریکا و جمهوری اسلامی به مرحله حساس و بحرانی رسیده است. این خبر نشان می‌دهد که هرچند ایران پیشنهاد آتش‌بس فوری پاکستان را رد کرده، اما هنوز بخت کمی برای دیپلماسی باقی تا پایان روز سه‌شنبه باقی مانده است.

اما اگر مقامات جمهوری اسلامی ایران و آمریکا همچنان بر مواضع خود اصرار داشته باشند، رسیدن به نقطه توافق عملا ناممکن خواهد بود. بر اساس گزارش خبرگزاری «ایرنا»، ایران به جای طرح آتش‌بس فوری پاکستان، پیشنهادی ۱۰ بندی ارائه داده است. پیشنهادی که ترامپ مدعی است قابل توجه بوده، اما همچنان قابل قبول نیست. براساس این پیشنهاد، ایران خواستار آتش‌بس دائم به جای آتش‌بس موقت شده و تاکید کرده که بدون تضمین عدم حمله دوباره، تنگه هرمز باز نخواهد شد. البته باز شدن تنگه هرمز در این پیشنهاد به معنای بازگشت آن به شرایط پیش از جنگ نیست.

براساس پیشنهاد جمهوری اسلامی، مبلغ دو میلیون دلار عوارض از کشتی‌های عبوری تنگه هرمز دریافت می‌شود که بین ایران و عمان تقسیم می‌شود و ایران از سهم خود برای بازسازی خسارت‌های جنگ استفاده می‌کند.

این پیشنهاد در شرایطی مطرح شده که طرح پاکستان شامل بازشدن تنگه هرمز، آتش‌بس فوری و سپس مذاکره برای رسیدن به توافقی جامع خواهد شد.

چرا ایران با طرح پاکستان مخالفت کرد؟

طبق آمار‌ها در هفته گذشته بیشترین میزان کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز از آغاز جنگ رقم خورده است. با این حال آمریکا همچنان از خواسته‌های خود عقب‌نشینی نکرده است. ترامپ گفته تنگه هرمز باید بدون قید و شرط باز شود و توقف غنی‌سازی اورانیوم در خاک ایران و خروج حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی نیز جزء خواسته‌های آمریکاست.

هرچند برخی منابع گفته بودند که ترامپ ممکن در مورد برخی موارد انعطاف نشان دهد، اما به نظر نمی‌رسد که حتی انعطاف در این درخواست‌ها نیز مورد قبول مقامات جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته باشد؛ بنابراین اگر مواضع آشکار تهران و واشنگتن، در آخرین روز نیز تغییر نکند، احتمال درگرفتن جنگ زیرساخت‌ها بالا است. اما در صورتی که مواضع پشت‌پرده با مواضع آشکار تفاوت داشته باشد، بنابر برخی گزارش‌ها، ترامپ نیز ممکن است بار دیگر موعد حمله را به تعویق بیاندازد.

آغاز حمله به زیرساخت‌ها قبل از موعد ترامپ

موعدی که ترامپ برای بازشدن تنگه هرمز تعیین کرده، ساعت چهار و سی دقیقه بامداد چهارشنبه به وقت ایران است. براساس گزارش رسانه‌های آمریکایی و اسرائیلی، ارتش اسرائیل آماده چراغ سبز آمریکا برای آغاز حمله گسترده به تاسیسات انرژی است. اما حتی پیش از این موعد نیز، اسرائیل حملات گسترده‌ای را علیه زیرساخت‌های اقتصادی ایران انجام داده است. حملاتی که از فولاد مبارکه و خوزستان آغاز شد و به پتروشیمی‌ها و در روز سه‌شنبه به زیرساخت‌های اقتصادی در تهران رسید.

بر اساس برخی گزارش‌ها، اسرائیل و آمریکا بر سر اهدافی در ایران پس از پایان موعد ترامپ به توافق رسیده‌اند. 

در پاسخ نیز ایران، زیرساخت‌های انرژی در کشورهای منطقه از جمله امارات، عربستان، کویت، بحرین را هدف قرار داد و به شکل مداوم حملات موشکی به اسرائیل را ادامه داده است. سپاه پاسداران در آخرین بیانیه خود در آستانه تهدید ترامپ اعلام کرده که «ما با زیرساخت‌های آمریکا و شرکایش کاری خواهیم کرد که آمریکا و متحدانش تا سال‌ها از نفت و گاز منطقه محروم شوند.» همچنین در این بیانیه آمده که «اگر ارتش تروریست آمریکا از خطوط قرمز عبور کند، پاسخ ما فراتر از منطقه خواهد بود.» تهدیدی که عملی‌شدن آن مستلزم استفاده از تجهیزاتی نظامی است که تاکنون رونمایی نشده است. 

آتش‌بس ناگهانی ممکن است؟

اما گمانه دیگری که مطرح شده، آتش‌بسی ناگهانی در آستانه موعد ترامپ یا حتی پس از حملات زیرساختی است. به ویژه آنه گستردگی حملات روز سه‌شنبه با آخرین روز جنگ دوازده روزه با اسرائیل مقایسه شده است.

 اما تفاوت اینجاست که ترامپ صراحتا مدعی شده که که آمریکا می‌تواند اکنون از جنگ خارج شود، اما این بار مصمم است که «کار را تمام کند.» هرچند او توضیحی درباره معنای دقیق این جمله نداده است. در مقابل مقامات جمهوری اسلامی ایران نیز تاکید دارند که این بار به آتش‌بسی موقت تن نخواهند داد و چرخه‌ای که از آن به عنوان مذاکره و جنگ نام می‌برند باید شکسته شود.

بنابراین، به نظر نمی‌رسد که این بار، همچون جنگ دوازده روزه آتش‌بسی ناگهانی بدون رسیدن به توافق رخ دهد و احتمالا حملات گسترده به زیرساخت‌ها در آستانه موعد ترامپ، در چارچوب آخرین فشار‌ها برای قبول خواسته‌های آمریکا در میز مذاکره قابل فهم است. در حالی که تا اینجا نشانه‌ای مبنی بر تمایل طرفین به آتش‌بسی بدون قید و شرط وجود ندارد.

حمله به زیرساخت‌های حیاتی و تغییر راهبرد جنگ

در صورت آغاز حمله همه‌جانبه به زیرساخت‌های انرژی و پاسخ متقابل ایران، راهبرد جنگ واشنگتن تغییر خواهد کرد. ترامپ در آغاز تلاش داشت تا بین زیرساخت‌های نظامی وابسته به حکومت و زیرساخت‌های اقتصادی تمایز قائل شود و خود را حامی مردم جلوه دهد. او حالا در پاسخ به سوالی درباره اینکه هزینه حمله به زیرساخت‌های اقتصادی را مستقیما مردم پرداخت می‌کنند طفره رفته است.

نکته دیگر اینجاست که حتی ضربه‌زدن به زیرساخت‌های اقتصادی نیز به خواسته آمریکا یعنی باز شدن تنگه هرمز منجر نخواهد شد. 

پایان جنگ نزدیک است؟ 

شواهد نشان می‌دهد که چند فرضیه درباره آینده جنگ و پایان آن قابل پیش‌بینی است. نخست آنکه با توافقی مشروط، آتش‌بس فوری شکل بگیرد و تنگه هرمز بازگشایی شود. فرضیه دیگر حمله‌ای همه‌جانبه به زیرساخت‌های حیاتی و پاسخ متقابل جمهوری اسلامی ایران و سپس اعلام پایان جنگ از سوی آمریکا است. احتمال دیگر پایان جنگ با توافقی همه‌جانبه است که با توجه به فاصله مواضع دو طرف و مولفه تعیین‌کننده تنگه هرمز، دور از دسترس به نظر می‌رسد. 

همزمان، حمله همه‌جانبه آمریکا در موعد ترامپ می‌تواند زمینه ورود جنگ به فازهای جدید نیز باشد. چراکه آمریکا روز سه‌شنبه جزیره خارک را هم بمباران کرده و طبق ادعای وال‌استریت ژورنال، ۵۰ هدف را در این جزیره هدف قرار داده است. این عملیات می‌تواند زمینه‌‌ای برای حمله زمینی یا تلاش برای تصرف این جزیره که شریان صادرات نفت ایران محسوب می‌شود باشد. 

هرچند هیچ‌یک از این فرض‌ها قطعی نیست اما پایان جنگ با هر سرنوشتی، مناسبات خاورمیانه را تغییر خواهد داد.